کیتي ګینن
ایا څوک په ډاډ ویلی شي چې پاکستان له سعودي عرب سره د مکې د ګډ دفاعي تړون خپله ژمنه لا نه ده عملي کړې؟ دا پوښتنه ځکه مهمه ده چې سعودي عرب دا مهال د یمن له انصارالله حوثیانو سره په سختېدونکې جګړه کې ښکېل دی. حوثیانو د تېلو یوه مهمه نل لیکه ګډه وډه کړې او د سره سمندر پر غاړه یې مهم ستراتیژیک بندري ځایونه نیولي دي.
د جګړې وروستی پړاو د سعودي عرب لپاره چندان ښه نه دی روان. ریاض د یمن د نړیوالې پېژندل شوې حکومت ملاتړ کوي، خو په نږدې دوو اوونیو کې د جګړې چټک پراخېدو د مکې د هغه نوي ګډ دفاعي تړون په اړه هم پوښتنې راپورته کړې چې سعودي عرب له پاکستان او ترکیې سره لاسلیک کړی دی.
د تړون د اعلان پر مهال یې اساسي پیغام ساده و: پر یو برید، پر ټولو برید دی.
همدې خبرې تړون د ناټو له پنځمې مادې سره پرتله کړ، چې د یو غړي پر ضد برید د ټولو غړو پر ضد برید ګڼي. اوس چې جګړه سخته شوې، ځینو شنونکو په ملنډو پوښتلي چې د مکې تړون به اخر کله په کار راځي.
خو اصلي پوښتنه ښیي بله وي: موږ څنګه پوهېږو چې دا تړون لا له وړاندې په کار نه دی اچول شوی؟
له سعودي عرب سره د پاکستان پوځي همکاري د اوسني بحران له پېل سره نه ده شروع شوې. د اپرېل په میاشت کې، کله چې ایران د سعودي عرب په جبیل کې پر څو میلیارد ډالري پېټروکیمیکل کمپلېکس برید وکړ، پاکستان سعودي عرب ته سرتېري، جنګي الوتکې او د هوايي دفاع او رادار وسایل ولېږل.
رویټرز د مې په میاشت کې راپور ورکړی و چې پاکستان د شاوخوا ۱۶ جې اېف-۱۷ جنګي الوتکو یوه بشپړه سکواډرن سعودي عرب ته استولې ده. دغه جنګي الوتکې پاکستان او چین په ګډه جوړې کړې دي. ورسره تر اته زرو زیات پاکستانی سرتېري او د هوايي دفاع وسایل هم سعودي عرب ته استول شوي وو.
تر اوسه داسې کوم عامه راپور نه دی خپور شوی چې دغه سرتېري، الوتکې او دفاعي وسایل بېرته پاکستان ته ستانه شوي وي.
همدا ټکی اوس اهمیت پیدا کوي.
د حوثیانو پر ضد د سعودي ځواب تر ډېره په هوايي بریدونو متمرکز دی، او هوايي جګړه هغه برخه ده چې د پاکستان پوځ پکې اوږده تجربه لري. د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف هم د روانې میاشتې په پېل کې یو شخصي پاکستاني ټلوېزیون ته وویل چې اسلام اباد به د مکې د تړون له مخې خپله ژمنه پوره کوي. هغه د تړون هماغه اساسي مفهوم بیا تکرار کړ: یو د ټولو لپاره او ټول د یوه لپاره.
نو که د پاکستان او سعودي عرب د لسیزو پوځي اړیکې په پام کې ونیول شي، دا تصور کول هم اسانه نه دي چې اسلام اباد دې په بشپړه توګه څنګ ته ناست وي، په داسې حال کې چې حوثیان پر سعودي عرب بریدونه کوي او ځینې بریدونه د اسلام تر ټولو سپېڅلي ښار مکې ته نږدې رسېږي.
خو که پاکستان مرسته کوي، ولې یې په ښکاره نه وايي؟
ځواب ښيي د اسلام اباد په یو بل مهم رول کې پروت وي. پاکستان غواړي د ایران او د جګړې د پېل کوونکو، امریکا او اسراییل، ترمنځ د منځګړي په توګه خپل ځای وساتي. د سعودي په جګړه کې د پاکستان د مستقیم پوځي رول اعلان به دغه دریځ سخت زیانمن کړي.
له همدې امله دا امکان باید له پامه ونه غورځول شي چې پاکستان له سعودي سره مرسته کوي، خو نه غواړي د دغې مرستې ټول جزییات عام شي.
خو د جګړې پراخېدل د پاکستان لپاره هم له خطره خالي نه دي.
که جګړه نوره هم وغځېږي، پاکستان داسې حالت ته رسېدلی شي چې له ایران سره د مستقیمې مقابلې مخنیوی ورته ستونزمن شي. دا به یوازې یوه بهرنۍ جګړه نه وي؛ د پاکستان دننه هم جدي اغېزې لرلی شي، ځکه د دغه هېواد شیعه لږکي له ایران سره ژور مذهبي او عاطفي تړاوونه لري.
د فبرورۍ په میاشت کې، د ایران د جګړې په پېل کې د علي خامنه يي تر وژل کېدو وروسته، په پاکستان کې د شیعه مسلمانانو احتجاجونه په تاوتریخوالي واوښتل. تر شلو زیات پاکستانیان ووژل شول؛ ډېر هغه مهال چې مظاهره چیانو په کراچۍ کې د امریکا کونسلګرۍ ته د ننوتلو هڅه کوله.
د یمن اوسنی بحران ځکه هم د اسلام اباد لپاره حساس دی.
په روانه اوونۍ کې د ملګرو ملتونو په بېړنۍ غونډه کې، چې په یمن کې د جګړې د خطرناک پراخېدو په اړه رابلل شوې وه، په ملګرو ملتونو کې د پاکستان سفیر عاصم افتخار احمد خبرداری ورکړ چې د سیاسي حل لپاره وخت په ختمېدو دی.
هغه وویل، وروستۍ جګړې شخړه «یوه ډېره خطرناکه مرحلې» ته رسولې ده. د هغه خبرداری لنډ و، خو د پاکستان لپاره د روان وضعیت حساسیت ترې څرګندېږي.
د نن تړون، د لسیزو پوځي اړیکې
د مکې ګډ دفاعي تړون که څه هم یوازې شاوخوا درې میاشتې پخوانی دی، خو د پاکستان او سعودي عرب پوځي اړیکې نوې نه دي. د پاکستان د پوځ پخوانی مشر جنرال راحیل شریف اوس د سعودي عرب په مشرۍ د اسلامي پوځي ترهګرۍ ضد ائتلاف مشري کوي. دغه ائتلاف په ۲۰۱۵م کال کې جوړ شو او د غړو هېوادونو شمېر یې له ۴۱ څخه ۴۳ ته رسېدلی دی.
.jpeg)
پاکستان او ترکیه دواړه د دغه ائتلاف غړي دي، خو د دې ائتلاف او د مکې د نوي تړون ترمنځ یو مهم فرق شته. اسلامي پوځي ائتلاف د غړو ترمنځ پر همکارۍ ولاړ دی، خو یو هېواد نه مجبوروي چې د بل هېواد د دفاع لپاره جګړې ته داخل شي. د مکې د دفاعي تړون پیغام تر دې ډېر مستقیم دی.
د ترکیې او سعودي عرب اړیکې په تېرو کلونو کې کله ښې او کله خرابې پاتې شوې دي، خو د پاکستان او سعودي پوځي اړیکې ژورې او پخوانۍ دي. په ۱۹۸۰مو کلونو کې په سعودي عرب کې د پاکستان د پوځ د یوې ډویژن په کچه ځواک موجود و. پاکستاني پوځي سلاکاران او روزونکي هم د کلونو لپاره په سعودي عرب کې پاتې شول.
په ۲۰۱۸م کال کې شاوخوا زر نور پاکستانی پوځیان د روزنې او پوځي مشورو لپاره سعودي عرب ته واستول شول. د امریکا مېشتې دفاعي څېړنیزې ادارې ګلوبل سکیورټي د معلوماتو له مخې، له ۲۰۱۷م کال راهیسې پاکستانی افسران په ریاض کې د اسلامي پوځي ترهګرۍ ضد ائتلاف په چارو کې هم مهم رول لري.
نو د پاکستان او سعودي پوځي اړیکې یوازې د یو تازه لاسلیک شوي تړون کیسه نه ده. دا یوه داسې اړیکه ده چې څو لسیزې سابقه لري. همدا سابقه د اوسني بحران تر ټولو مهمه پوښتنه راپورته کوي.
کله چې سعودي عرب تر مستقیمو بریدونو لاندې دی، پاکستانی ځواکونه او جنګي الوتکې لا له وړاندې هلته ځای پر ځای شوي، د پاکستان دفاع وزیر وايي اسلام اباد به د مکې د تړون ژمنې پوره کوي، او د سعودي ځواب هم تر ډېره هوايي عملیات دي، ایا په رښتیا ویلی شو چې پاکستان یوازې ننداره کوي؟
ښيي د پاکستان رول تر هغه ډېر وي چې په رسمي بیانونو کې ښکاري.
خو که دا جګړه نوره هم پراخه شي، د اسلام اباد لپاره به د همدې توازن ساتل ورځ تر بلې سختېږي. سعودي عرب د پاکستان پخوانی او مهم پوځي شریک دی. ایران یې ګاونډی دی. اسلام اباد غواړي له دواړو سره اړیکې وساتي او په سیمه کې د منځګړي رول هم له لاسه ورنه کړي.
خو جګړه تل هېوادونو ته د منځګړیتوب لپاره پراخ ځای نه پرېږدي.
د سعودي عرب پر ضد د جګړې دا نوی محاذ پاکستان ورو ورو هغې جګړې ته نږدې کوي چې اسلام اباد یې په هر قیمت د مخنیوي هڅه کوي. او که جګړه نوره هم پراخه شي، پاکستان به له یوې سختې پوښتنې سره مخ وي: له سعودي عرب سره د دفاع ژمنه تر کومه ځایه پوره کولی شي، پرته له دې چې له ایران سره په ښکاره جګړه کې ښکېل شي؟
.jpeg)
