کرمه (شال نیوز) : د خېبر پښتونخوا په کرمه ضلعه کي د پاکستان او افغانستان د سرحدي ځواکونو ترمنځ د وروستیو نښتو پر مهال د افغان لوري له خوا د ګازو له سلنډرونو د جوړو شویو چاودېدونکو وسلو د کارولو معلومات مخې ته راغلي دي. ویل کېږي چې دغه وسلې د لګېدو پر مهال په شاوخوا سیمه کي اور خپروي او ونو، څارویو او نورو شتمنیو ته زیان اړوي.

 

د سیمې د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې، په دغو وسلو کي د اېل پي جي او سي اېن جي ګازو سلنډرونه کارول کېږي چې له چاودېدونکو توکو سره یو ځای په هدفونو ویشتل کېږي. د سلنډر د چاودنې پر مهال اور په شاوخوا سیمه کي خپرېږي او د ونو، بوټو او نورو سوځېدونکو شیانو د اور اخیستو سبب ګرځي.

 

د دغو وسلو د کارولو په اړه په ترلاسه شویو معلوماتو کي د ونو د سوځېدو او د څارویو د وژل کېدو خبره هم شوې ده. خو تر اوسه د دغو زیانونو اندازه، د وسلو جوړښت او د کارولو څرنګوالی په خپلواکه توګه نه دي تایید شوي. د اکتوبر پر ۱۷مه د کرمې په تیده او غوزګړۍ سرحدي سیمو کي د پاکستان او افغان طالبانو د ځواکونو ترمنځ سختې نښتې شوې دي.

 

پاکستاني امنیتي سرچینو ویلي چې افغان ځواکونو د سرحد له هغې غاړې ډزې کړې او پاکستاني پوځ یې په ځواب کي د طالبانو پوستې او مورچې په درنو وسلو ویشتلي دي. د دغو سرچینو په وینا، په نښتو کي د طالبانو څو پوستې ویجاړې شوې دي. د مرګ ژوبلې شمېرې په خپلواکه توګه نه دي تایید شوې.

 

د افغان طالبانو له خوا د ګازو له سلنډرونو د جوړو شویو وسلو د کارولو په اړه تر اوسه رسمي دریځ نه دی ترلاسه شوی. د کرمې په سرحدي نښتو کي د دغو وسلو د احتمالي کارولو معلومات په داسې حال کي مخې ته راغلي چې د جګړې نړیوال قانون د هغو وسلو پر کارولو محدودیتونه لګوي چې اغېزې یې له ټاکلي پوځي هدف څخه بهر خپرېدای شي او ملکي خلکو یا ملکي شتمنیو ته زیان رسولای شي.

 

د سره صلیب د نړیوالې کمېټې له مخې، د جګړې نړیوال قانون د پوځي هدفونو او ملکي خلکو ترمنځ د توپیر کولو غوښتنه کوي. هغه بریدونه منع دي چې مشخص پوځي هدف نه شي په نښه کولای یا یې اغېزې د قانون له غوښتنو سره سم محدودېدای نه شي. د ۱۹۸۰ کال د ځانګړو دودیزو وسلو د کنوانسیون درېیم پروتوکول د اور اچوونکو وسلو پر کارولو ځانګړي محدودیتونه لګوي.

 

د دغه پروتوکول له مخې، هغه وسلې چې اصلي مقصد یې د اور یا تودوخې له لارې د شیانو سوځول او خلکو ته د سوځېدو ټپونه رسول وي، د اور اچوونکو وسلو په ډله کي راځي. خو هره هغه چاودېدونکې وسله چې د چاودنې ترڅنګ اور هم پیدا کوي، په قانوني لحاظ په خپله اور اچوونکې وسله نه ګڼل کېږي.

 

د همدې پروتوکول دویمه ماده په قصدي ډول د ملکي خلکو او ملکي شتمنیو پر ضد د اور اچوونکو وسلو کارول منع کوي. دغه ماده د ځنګلونو او نورو نباتاتو په نښه کول هم منع کوي، مګر په هغو ځانګړو حالاتو کي چې دغه ځایونه د وسله‌والو یا پوځي هدفونو د پټولو لپاره کارول کېږي، یا پخپله پوځي هدفونه وي.

 

که د کرمې په سرحدي نښتو کي د ګازو د سلنډرونو د کارولو معلومات تایید شي، نو د نړیوال بشري قانون له مخې به دا مهمه وي چې دغه وسلې د کوم مقصد لپاره جوړې شوې، کوم ځایونه پرې ویشتل شوي او ایا د اور خپرېدل تر ټاکلي پوځي هدف محدود ساتل کېدای شول.

 

د ونو سوځېدل او د څارویو وژل کېدل هم د جګړې د اغېزو د ارزونې مهمې برخې دي. خو یوازې د دغو زیانونو رامنځته کېدل د جنګي جرم د ثابتېدو لپاره کافي نه دي. د احتمالي سرغړونې معلومول د برید د هدف، شرایطو، د ملکي زیان د اټکل او د اړوندو نړیوالو قوانینو د پلي کېدو له ارزونې سره تړاو لري.

 

کرمه کې د پاکستان او افغان ځواکونو ترمنځ نښتې؛ د پوستو د ویجاړېدو او مرګ ژوبلې راپورونه
کرمه کې د پاکستان او افغان ځواکونو ترمنځ نښتې؛ د پوستو د ویجاړېدو او مرګ ژوبلې راپورونه
افغانستان : په ډنډ پټان او اریوب ځاځي کې د افغان او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د جګړې راپورونه
افغانستان : په ډنډ پټان او اریوب ځاځي کې د افغان او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د جګړې راپورونه

 

د پاکستان او افغانستان ترمنځ په تېرو سرحدي نښتو کي د سپکو او درنو وسلو، مارټرونو او توپونو د کارولو راپورونه ورکړل شوي دي. خو د ګازو له سلنډرونو د جوړو شویو وسلو د کارولو اوسني معلومات د وسلو د نوعیت او د جګړې پر چاپېریال د اغېزو په اړه نوې پوښتنې راپورته کوي.

 

دا خبره هم تر اوسه نه ده ثابته شوې چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ په جګړو کي دغه ډول وسلې د لومړي ځل لپاره کارول شوې دي. د کرمې په سرحدي سیمو کي د نښتو دوام د ملکي خلکو، کرنیزو ځمکو، څارویو او طبیعي چاپېریال د خوندیتوب په اړه اندېښنې زیاتوي.

 

د ګازو د سلنډرونو د کارولو او له امله یې د رامنځته شویو زیانونو د بشپړ تایید لپاره د پېښو د ځایونو، د وسلو د پاتې شونو او د عیني شاهدانو د معلوماتو خپلواکه ارزونه ضروري ده.