کابل : د کابل ښار د شهرنو په انټیک بازار کې د زړو، هنري او دودیزو توکو دکانداران وايي، چې کاروبار یې د پخوا په څېر نه دی پاتې او ځینې ورځې داسې هم تېرېږي چې له سهاره تر ماښامه یو شی هم نه شي خرڅولی.

دکاندارانو ،د اګست په ۱۸مه، شال نیوز ته ویلي دي، چې پخوا به د شهرنو دې بازار ته بهرني سیلانیان، ډیپلوماتان، د سفارتونو کارکوونکي او د نړیوالو ادارو بهرني مامورین په منظم ډول ورتلل او د دوي د توکو تر ټولو مهم اخېستونکي به هم همدا کسان وو.

د دوي په وینا، هغه مهال به بهرنیانو افغان غالۍ، ګلیمونه، مسي لوښي، لرګین هنري توکي، دودیزې ګاڼې، زاړه کورني وسایل، پخوانۍ سکې، سینګاري شیان او نور لاسي صنایع په شوق اخېستل او د دغه بازار د کاروبار یوه مهمه برخه پر همدې مشتریانو ولاړه وه.

 

خو اوس دکانداران وايي، چې نه د پخوا په څېر بهرني سیلانیان د بازار په کوڅو کې لیدل کېږي او نه هغه شمېر ډیپلوماتان او د سفارتونو کارکوونکي پاتې دي چې په کابل کې به یې اوږده موده تېره کوله او وخت په وخت به یې له دغه بازاره توکي اخېستل.

یو دکاندار شال نیوز ته ویلي دي، چې داسې ورځې پرې راځي چې ټوله ورځ د دکان دروازه خلاصه وي، خلک تګ راتګ هم کوي، خو تر ماښامه یو جنس هم نه خرڅېږي.

د شهرنو د انټیک بازار له کلونو راهیسې د کابل له هغو ځایونو څخه شمېرل کېده چې بهرني سیلانیان به د افغان هنر، کلتور او دودیزو توکو د لیدلو او اخېستلو لپاره ورتلل. دغه بازار په ځانګړي ډول د هغو بهرنیانو لپاره مشهور و چې په کابل کې به یې د سفارتونو، نړیوالو ادارو او مرستندویو مؤسسو له لارې کار کاوه.

 

د ۲۰۲۱م کال په اګست کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د کابل ډیپلوماتیک او نړیوال حضور په پراخه کچه بدل شو. امریکا د اګست پر ۳۱مه په کابل کې د خپل سفارت فعالیت وځنډاوه او خپل کارکوونکي یې له افغانستانه وایستل. برېتانیا هم په کابل کې د خپل سفارت فعالیت وځنډاوه او ګڼو نورو هېوادونو او نړیوالو ادارو هم خپل حضور محدود کړ.

دکانداران وايي، چې د همدې بدلونونو اغېز په مستقیم ډول د دوي پر کاروبار هم پرېوت، ځکه د بهرنیو سفارتونو، نړیوالو ادارو او مؤسسو هغه کارکوونکي چې پخوا به یې د انټیک او لاسي صنایعو توکي اخېستل، په لویه کچه له کابل څخه ووتل.

سره له دې، په وروستیو کلونو کې افغانستان ته د بهرنیو سیلانیانو شمېر بیا زیات شوی دی. د افغانستان د سیاحت د چارواکو د شمېرو له مخې، په ۲۰۲۱م کال کې ۶۹۱ بهرني سیلانیان افغانستان ته تللي وو، په ۲۰۲۲م کال کې دا شمېر شاوخوا ۲۳۰۰ او په ۲۰۲۳م کال کې نږدې اوو زرو ته لوړ شو.

 

د افغانستان د سیاحت چارواکو ویلي دي، چې په ۲۰۲۴م کال کې نږدې نهه زره بهرني سیلانیان افغانستان ته ورغلي وو او یوازې د ۲۰۲۵م کال په لومړیو دریو میاشتو کې نږدې درې زره بهرنیو سیلانیانو دغه هېواد ته سفر کړی و.

خو د شهرنو د انټیک بازار دکانداران وايي، د سیلانیانو په عمومي شمېر کې دغه زیاتوالی تر اوسه د دوي په کاروبار کې د پخواني رونق په بڼه نه دی ښکاره شوی.

د دوي په وینا، پخواني مشتریان یوازې لنډمهاله سیلانیان نه وو. ډیپلوماتان، د سفارتونو مامورین او د نړیوالو ادارو بهرني کارکوونکي به په کابل کې میاشتې او کلونه اوسېدل او په منظم ډول به یې بازارونو ته تګ راتګ کاوه. اوسني سیلانیان بیا تر ډېره د لنډ وخت لپاره افغانستان ته ورځي او د کابل ترڅنګ بامیان، هرات، بلخ او نورو تاریخي سیمو ته هم سفرونه کوي.

 

همدا توپیر ښيي یو لامل وي چې ولې د سیلانیانو د شمېر له زیاتېدو سره سره د شهرنو د انټیک بازار لا هم د پخوانیو مشتریانو له کمښت سره مخ دی.

افغانستان لا هم د نړیوال سیاحت له لویو بازارونو څخه نه دی او یو شمېر لوېدیځ هېوادونه خپلو اتباعو ته دغه هېواد ته د سفر نه کولو سپارښتنه کوي. امنیتي پېښې هم د بهرنیو سیلانیانو لپاره یوه مهمه اندېښنه پاتې ده. د ۲۰۲۴م کال په مې میاشت کې په بامیان کې په یو وسله‌ وال برید کې درې هسپانوي سیلانیان او درې افغانان وژل شوي وو.

په شهرنو کې د «انټیک» تر نوم لاندې خرڅېدونکي ټول توکي په قانوني معنا لرغوني اثار نه دي. ډېر دکانونه زاړه کورني وسایل، لاسي صنایع، غالۍ، ګاڼې، مسي او لرګین توکي او دودیز سینګاري شیان خرڅوي.

خو هغه تاریخي او لرغوني اثار چې د افغانستان د فرهنګي میراث برخه ګڼل کېږي، جلا قانوني حیثیت لري او د ناقانونه سوداګرۍ او له هېواده د ایستلو مخنیوی یې د فرهنګي میراث د ساتنې له مهمو موضوعاتو څخه دی.

 

د شهرنو د انټیک بازار دکان‌داران وايي، چې د دوي لپاره د بازار د حالت اصلي اندازه رسمي شمېرې نه، بلکې ورځنی خرڅلاو دی. دوي د پخوا هغه وخت یادوي چې بهرني سیلانیان او ډیپلوماتان به د بازار په کوڅو کې ګرځېدل، د دکانونو مخې ته به درېدل، د افغان هنر او کلتور په اړه به یې پوښتنې کولې او د یادګار په توګه به یې له ځان سره بېلابېل توکي وړل.

اوس، د دوي په خبره، دکانونه لا هم له غالیو، مسي لوښو، لاسي صنایعو او زړو سینګاري شیانو ډک دي، خو هغه اخېستونکي نه لیدل کېږي چې یو وخت یې د دغه بازار کاروبار ژوندی ساتلی و.

د یو دکاندار په خبره: «پخوا به بهرني سیلانیان او ډیپلوماتان راتلل او توکي به یې اخېستل؛ اوس کله کله ټوله ورځ تېره شي، خو یو شی هم نه خرڅېږي.»