پېښور : زر څانګه د پښتو ولسي موسیقۍ له تر ټولو پېژندل شوو او اغېزناکو سندرغاړو څخه ده، چې له پنځو لسیزو څخه ډېر وخت یې د پښتو ټپو، ولسي سندرو او شفاهي کلتور غږ ژوندی ساتلی دی. هغې ته د خپل ځانګړي غږ او اوږده هنري سفر له امله د «پښتو فولکلور ملکې» نوم هم ورکړل شوی دی.

زر څانګه په شاوخوا ۱۹۴۶م کال کې د لکي مروت په ظفر ماماخېل سیمه کې په یوه کوچیاني کورنۍ کې زېږېدلې ده. د هغې د ماشومتوب یوه برخه د رمو په څرولو او له خپلې کورنۍ سره په تګ راتګ کې تېره شوې وه. هغې به د کم عمرۍ پر مهال ولسي سندرې ویلې او د ګلنار بېګم او کشور سلطان په څېر د هغه وخت د مشهورو پښتنو سندرغاړو سندرې به یې اورېدلې.




د زر څانګې هنري وړتیا هغه وخت په پراخه کچه وپېژندل شوه چې هغې د ځوانۍ پر مهال د واده په یوه محفل کې سندره وویله. هلته یو سیمه‌ ییز موسیقار د هغې غږ واورېد او وروسته یې له راډیو پاکستان پېښور سره د اړیکې زمینه ورته برابره کړه. زر څانګې د راډیو لپاره ازموینه ورکړه او له همدې ځایه یې مسلکي هنري سفر پراخ شو.

د هغې د موسیقۍ تر ټولو مهمه ځانګړنه دا ده چې د پښتو د پخواني ولسي سبک اصلي رنګ یې تر ډېره خوندي ساتلی دی. د هغې سندرې د مینې، بېلتون، کډوالۍ، غرونو، کلیوالي ژوند او پښتني ټولنیزو روایتونو کیسې کوي. زر څانګه لوستې نه وه، نو د سندرو شعرونه به یې د اورېدو له لارې زده کول او په حافظه کې به یې ساتل. د موسیقۍ څېړونکي دا ځانګړنه د پښتو د شفاهي موسیقۍ د پخواني دود یوه مهمه بېلګه بولي.




زر څانګې د خپل هنري ژوند په اوږدو کې په پاکستان سربېره په فرانسه، جرمني، بلجیم، بریتانیا، امریکا، متحده عربي اماراتو او یو شمېر نورو هېوادونو کې هنري پروګرامونه کړي دي. په دې توګه یې پښتو ولسي موسیقي له سیمه‌ ییزو محفلونو څخه نړیوالو سټېجونو ته ورسوله.

د هغې مشهورې سندرې د پښتو د ولسي موسیقۍ له مهمې برخې ګڼل کېږي. «راشه ماما زوې دې»، «زما د غرونو پناه یاره» او یو شمېر نورې ولسي سندرې یې د څو نسلونو ترمنځ شهرت لري. په ۲۰۱۸م کال کې زر څانګه د پاکستان د «کوک سټوډیو» په یوولسم پړاو کې هم راڅرګنده شوه او د ګل پانړې او خمارۍ ډلې سره یې «راشه ماما» سندره وړاندې کړه چې د نوي نسل پام یې بیا د هغې پخواني فولکلوري سبک ته واړاوه.




زر څانګې د خپل هنري خدمت په بدل کې د پاکستان د صدارتي حسنِ کارکردګۍ جایزه هم ترلاسه کړې ده. په ۲۰۲۲م کال کې هغې ته د اغا خان د موسیقۍ نړیواله جایزه هم ورکړل شوه؛ دا جایزه د پښتو ولسي موسیقۍ د ساتنې او نړیوالې پېژندګلوۍ لپاره د هغې د اوږد کار په اعتراف کې ورکړل شوې وه.

خو د زر څانګې شخصي ژوند تل د هنري شهرت په شان اسانه نه و. د ۲۰۱۰م کال سېلابونو د نوښار په اضاخېلو کې د هغې د کورنۍ کور وران کړ او کورنۍ یې د یوې مودې لپاره بې‌ ځایه شوه. په ۲۰۱۷م کال کې د یوې شخړې پر مهال پر هغې او د هغې پر کورنۍ برید هم شوی و، چې وروسته یې د استوګنې ځای بدل کړ. د اقتصادي ستونزو باوجود هغې خپل هنري کار ته دوام ورکړ.




زر څانګه د پښتو موسیقۍ لپاره ځکه ځانګړی اهمیت لري چې د هغې غږ یوازې د یوې سندرغاړې غږ نه دی؛ د پښتنو د شفاهي کلتور، ولسي شاعرۍ او موسیقۍ د یوې اوږدې زمانې ژوندی یاد دی. هغه ټپې او ولسي سندرې چې د پېړیو په اوږدو کې له یو نسل څخه بل نسل ته په خوله انتقال شوې، زر څانګې په خپل غږ کې خوندي کړې او نړیوالو اورېدونکو ته یې ورسولې.

له لکي مروته تر پېښوره او له پېښوره تر اروپا او امریکا پورې د زر څانګې هنري سفر د دې یوه مهمه بېلګه ده چې یو ولسي سندرغاړې څنګه له خپلو کلتوري ریښو سره تړلې پاتې کېدی شي او په عین وخت کې خپل غږ نړیوال سټېج ته رسولی شي. د هغې موسیقي نن هم د پښتو د فولکلوري میراث یوه مهمه برخه ګڼل کېږي.