د افغانستان د تاریخي ښارونو له ډلې څخه یو مهم ښار، یو ځل بیا د خپل لرغوني تمدن نښې را برسېره کوي. د غزني د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست چارواکي وايي، چې د وروستیو ورځو په ترڅ کې د دې ولایت په مرکز پورې اړوند سیمو کې ۲۴ تاریخي اثار موندلی شوي دي، داسې موندنه چې نه یوازې د سیمي تاریخي ارزښت ته نوی رنګ ورکوي، بلکې د افغانستان د لرغونپوهنې د بډایه میراث یو بل مهم باب هم پرانیزي.

د مسؤلینو په وینا، له دغو کشف شویو اثارو څخه ۲۳ یې سفالي یا خټین دي، چې د جوړښت له مخې د اوبو پایپونو ته ورته والی لري. دا اثار د غزني ښار د اسفنده په سیمه کې موندل شوي، هغه سیمه چې له پخوا راهیسي د تاریخي نښو نښانو لپاره پېژندل کېږي.

سربېره پر دې، یو ډبرین اثر چې لیکنې پرې شوې دي او په پنځو ټوټو ویشل شوی، د لومړۍ امنیتي حوزې له مربوطاتو ترلاسه شوی دی.

په غزني کې موندل شوی ډبرین اثر چې لیکنې پرې شوې دي | انځور شال نیوز / بریال منګل 

چارواکي وایي، دغه تاریخي توکي د وروستیو سېلابونو له امله له ځمکې را څرګند شوي وو. سېلابونه، چې اکثره وختونه د خلکو لپاره زیانونه اړوي، کله ناکله د تاریخ پټې خزانې هم بربنډوي. د همدې طبیعي بدلونونو په نتیجه کې دا لرغوني اثار د خاورې له ژورو څخه راوتلي او وروسته د مسلکي ټیم له خوا د امنیتي ځواکونو په همکارۍ راټول شوي دي.

راټول شوي اثار اوس د غزني موزیم ته لېږدول شوي، څو د ساتنې او لا زیاتو څېړنو لاندې ونیول شي. د فرهنګي چارو کارپوهان باور لري، چې دا ډول موندنې کولی شي د سیمي د لرغوني تمدن، د اوبو لګولو سیستمونو او د خلکو د ورځني ژوند په اړه مهم معلومات وړاندې کړي.

غزني: د تاریخ ژوندى موزیم

غزني د افغانستان له هغو ښارونو څخه دی چې د زرګونو کلونو تاریخ لري. دا ښار د بېلابېلو امپراتوریو، تمدنونو او فرهنګونو د تېرېدو شاهد پاتې شوی دی. د اسلامي دورې په ځانګړي ډول د غزنوي امپراتورۍ پر مهال، غزني د علم، ادب او هنر یو مهم مرکز و.

کارپوهان وايي، د سفالي پایپونو موندنه ښيي چې په دې سیمه کې د اوبو پرمختللي سیستمونه موجود وو، هغه څه چې د ښاري تمدن د پرمختګ څرګندونه کوي. په ورته وخت کې، ډبرین لیکلی اثر ښايي د پخوانیو کتیبو یا رسمي اسنادو برخه وي، چې لا یې دقیق تحلیل ته اړتیا ده.

په غزني کې موندل شوي د پایپونو د سیسټم په څېر اثار | انځور شال نیوز / بریال منګل 

د ساتنې ننګونې

سره له دې چې دا ډول موندنې د افغانستان د فرهنګي میراث لپاره مهمې دي، خو د ساتنې برخه یې لا هم له جدي ننګونو سره مخ ده. د متخصصینو کموالی، د تجهیزاتو نشتوالی، او کله ناکله ناامني هغه عوامل دي چې د تاریخي اثارو د خوندي ساتلو مخه نیسي.

د فرهنګ ریاست مسؤلین ټینګار کوي، چې د دې اثارو ساتنه یوازې د دولت دنده نه ده، بلکې ولسي همکاري هم ورته اړینه ده. هغوي له خلکو غوښتنه کوي چې که نور ورته تاریخي توکي په لاس ورشي، نو له اړوندو ادارو سره دې یې شریک کړي.

راتلونکی: د پټو خزانو موندنه دوام لري

افغانستان، چې د ورېښمو لارې په زړه کې موقعیت لري، لا هم د بې شمېره نا موندل شویو تاریخي اثارو کور دی. هره نوې موندنه نه یوازې د تېر تاریخ یوه کړکۍ پرانیزي، بلکې د راتلونکي لپاره د هویت او فرهنګي پېژندنې بنسټ هم پیاوړی کوي.

د غزني وروستۍ موندنه یو ځل بیا دا پیغام ورکوي چې د افغانستان خاوره یوازې د جګړو کیسې نه لري، بلکې د تمدن، نوښت او تاریخ ژورې ریښې هم پکې پرتې دي، چې لا هم د موندلو په تمه دي.