کابل : د افغانستان د معاصر تاریخ د یوې تر ټولو مهمې، دردناکې او ډراماتیکې دورې پر بنسټ جوړه شوې شپږ برخیزه ډرامه «کابل» اوس په برتانیه کې هم نندارې ته وړاندې شوې ده. دغه ډرامه د ۲۰۲۱م کال د اګست د وروستیو ورځو کیسه کوي؛ هغه ورځې چې طالبان کابل ته ننوتل، پخوانی جمهوري نظام نسکور شو، بهرنیو هېوادونو د خپلو ډیپلوماټانو او همکارانو د ایستلو بېړنۍ هڅې پېل کړې او زرګونو افغانانو د کابل هوايي ډګر ته د وتلو لپاره مخه کړه.

بي بي سي دا ډرامه د برتانوي نندارچیانو لپاره اخیستې او د اګست له ۲مې یې پر خپل انلاین خدمت خپرول پېل کړي دي. له اګست ۱۵مې راهیسې دا لړۍ پر بي بي سي فور هم خپرېږي. د خپرېدو وخت یې له هغې تاریخي ورځې سره نږدې شوی دی چې پنځه کاله وړاندې، د ۲۰۲۱م کال د اګست پر ۱۵مه، طالبان کابل ته ننوتل او د افغانستان شل کلن جمهوري نظام پای ته ورسېد.

«کابل» یوازې د سیاسي واک د بدلون کیسه نه ده؛ د دې ډرامې اصلي تمرکز پر هغو انسانانو دی چې د نظام د سقوط په وروستیو شېبو کې یې د ژوند، کورنۍ، امنیت او راتلونکي په اړه سختې پرېکړې کولې.

د ډرامې مرکزي کیسه د یوې افغانې کورنۍ له ژوند سره تړلې ده. د کورنۍ غړي د کابل د سقوط له ناڅاپي بدلون سره مخ کېږي او هر یو هڅه کوي په بېلابېلو شرایطو کې ځان او خپل عزیزان خوندي کړي. د همدې کورنۍ له لارې د وېرې، بېلتون، ناامېدۍ، ګډوډۍ او د هېواد پرېښودلو هغه احساسات انځور شوي دي چې په زرګونو افغانانو په حقیقي ژوند کې تجربه کړي وو.

په مهمو کردارونو کې زهره نومې پخوانۍ څارنواله شامله ده. هغه د خپل پخواني مسلک له امله د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته ځان له جدي خطر سره مخ ویني. د هغې زوې فضل هڅه کوي له هغو امریکايي اړیکو سره تماس ونیسي چې تر دې وړاندې یې ورسره کار کړی و، خو د نظام له سقوط سره د مرستې هغه پخوانۍ لارې هم یو په بل پسې بندېږي.

د کورنۍ بله غړې امینه ډاکټره ده. د هغې کیسه د هغو افغانانو استازیتوب کوي چې د هېواد پرېښودلو پر ځای د پاتې کېدو او خپلو خلکو ته د خدمت کولو ترمنځ له سخت اخلاقي او شخصي کشمکش سره مخامخ شوي وو.

د ډرامې کیسه یوازې پر افغانانو محدوده نه ده. په لړۍ کې فرانسوي او نور اروپايي ډیپلوماټان، پوځیان، امریکايي استخباراتي مامورین او هغه افغانان هم ښودل کېږي چې له بهرنیو ځواکونو، سفارتونو او نړیوالو ادارو سره یې کار کړی و او د طالبانو له راتګ وروسته یې د خپل امنیت په اړه وېره لرله.

د کابل د سقوط په وروستیو ورځو کې بهرنیو سفارتونو د خپلو کارکوونکو او افغان همکارانو د ایستلو بېړني پلانونه جوړول. په همدې وخت کې زرګونه خلک د کابل هوايي ډګر ته راټول شوي وو او د وتلو لپاره یې د هرې ممکنې لارې هڅه کوله.

«کابل» د همدې ګډوډۍ د انځورولو لپاره د لوړپوړو سیاسي مشرانو پر ځای د عادي خلکو، کورنیو، ډیپلوماټانو او مامورینو ژوند ته ګوري. په دې توګه ډرامه هڅه کوي وښيي چې لویې سیاسي پرېکړې د عادي انسانانو پر ژوند څه ډول ناڅاپي او ژور اغېز پرېږدي.

د برتانیې ګارډین ورځپاڼې د اګست پر ۱۵مه په خپله ارزونه کې «کابل» یوه پیاوړې، کړکېچنه او احساساتي سیاسي ډرامه بللې ده. د ورځپاڼې په ارزونه کې ویل شوي دي چې لړۍ د کابل د سقوط ګډوډي، د بهرنیو سفارتونو د وتلو بېړه او د افغان کورنیو وېره په اغېزناک ډول وړاندې کوي.

ګارډین د ډرامې د چټک بهیر، د پېښو د شدت او د انساني اړخ ستاینه کړې، خو د ځینو مکالمو او د کیسې د ځینو تصادفي تړاوونو په اړه یې نیوکې هم کړې دي. په ډرامه کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته د ټولنیزو بدلونونو او پر ښځو د محدودیتونو لومړنۍ نښې هم انځور شوې دي. په یوه صحنه کې په روغتون کې د ښځینه او نارینه برخو د بېلولو هڅه کېږي او په بله صحنه کې د موسیقۍ پر وړاندې سخت چلند ښودل کېږي.

دغه صحنې د دې لپاره کارول شوې چې نندارچیانو ته وښيي، د کابل له سقوط سره یوازې حکومت نه و بدل شوی، بلکې د خلکو ورځنی ژوند، ټولنیز چاپېریال او شخصي ازادۍ هم له ناڅاپي بدلون سره مخ شوې وې.

«کابل» د فرانسې، جرمني او ایټالیا ګډ تولید دی. د دې لړۍ د سناریو په لیکلو او جوړولو کې یو شمېر اروپايي لیکوالانو او فلم جوړوونکو برخه اخیستې ده، او د ډرامې په مهمو کرکټرونو کې د بېلابېلو هېوادونو لوبغاړي ښکاري.

د لړۍ ډېره فلمبرداري په افغانستان کې نه، بلکې د یونان په اتن او شاوخوا سیمو کې شوې ده. د تولید ډلې هڅه کړې چې د کابل ښار، هوايي ډګر، سفارتونو او نورو ځایونو فضا تر ممکنه حده د ۲۰۲۱م کال له حقیقي حالاتو سره ورته جوړه کړي.
 

«کابل» لومړی ځل په ۲۰۲۵م کال کې د فرانسې د سیریز مانیا نړیوال فیسټیوال پر مهال نندارې ته وړاندې شوه. وروسته یې په بېلابېلو هېوادونو کې د خپرېدو حقونه واخیستل شول او اوس د بي بي سي له لارې برتانوي نندارچیانو ته رسېدلې ده.

د فرانسې لوموند ورځپاڼې هم تر دې وړاندې د دې ډرامې په ارزونه کې لیکلي وو چې لړۍ د امریکايي ځواکونو د وتلو او د طالبانو د بیا واکمنېدو وروسته د شاوخوا دوو اونیو پېښې را اخلي. لوموند د ډرامې د کړکېچن چاپېریال او تاریخي فضا ستاینه کړې وه، خو د ګڼو کرکټرونو او موازي کیسو د تنظیم په اړه یې ځینې نیوکې هم کړې وې.

طالبان د ۲۰۲۱م کال د اګست پر ۱۵مه کابل ته ننوتل. هماغه ورځ د افغانستان پخوانی ولسمشر اشرف غني له هېواده ووت او جمهوري حکومت عملاً ختم شو.

له هغې وروسته کابل هوايي ډګر د زرګونو افغانانو او بهرنیو وګړو د وتلو پر تر ټولو مهم مرکز بدل شو. د هوايي ډګر له دیوالونو او دروازو سره د زرګونو خلکو راټولېدل، د الوتکو تر څنګ منډې او د هېواد پرېښودلو هڅې د ۲۰۲۱م کال د سقوط له تر ټولو پېژندل شوو انځورونو څخه وګرځېدې.

د اګست تر ۳۱مې امریکايي او نورو بهرنیو ځواکونو خپل پوځي حضور پای ته ورساوه او له افغانستانه د شلو کلونو نړیوال پوځي ماموریت وروستۍ مرحله هم بشپړه شوه.

«کابل» مستند فلم نه دی، بلکې د حقیقي تاریخي پېښو پر بنسټ جوړه شوې ډرامه ده. جوړوونکو د خیالي کرکټرونو او واقعي تاریخي حالاتو په یو ځای کولو سره هڅه کړې ده چې د سقوط انساني، سیاسي او رواني اړخونه نندارچیانو ته ورنږدې کړي.

د دې ډرامې بیا خپرېدل په داسې وخت کې شوي چې د کابل د سقوط پنځه کاله پوره شوي دي. له همدې امله «کابل» یوازې یوه تلویزیوني کیسه نه ده؛ دا د هغه تاریخي بدلون یاد هم تازه کوي چې د میلیونونو افغانانو ژوند یې بدل کړ، زرګونه کورنۍ یې له خپلو ټاټوبو بېلې کړې او د افغانستان په معاصر تاریخ کې یې یو نوی او لانجمن باب پرانیست.