کابل (شال نیوز) : نړیوال بانک خبرداری ورکړی چې افغانستان د اوبو له سخت کمښت سره مخ دی او په پلازمېنه کابل کې د ځمکې لاندې اوبه د طبیعي پوره کېدو په پرتله نږدې څلور چنده په چټکۍ ایستل کېږي.
د نړیوال بانک د افغانستان د اقتصادي راپور له مخې، دغه هېواد له ۲۰۰۳ کال راهیسې هر کال په اوسط ډول څلور اعشاریه نهه اربه مکعب متره د خوږو اوبو زېرمې له لاسه ورکوي.
بانک وايي، که د اوبو د استعمال او ساتنې لپاره اغېزمن ګامونه پورته نه شي، نو په راتلونکو کلونو کې به د اوبو کمښت د خلکو پر ژوند، کرنه او اقتصاد نور هم ناوړه اغېز وکړي.
په راپور کې ویل شوي چې د کابل د ځمکې لاندې اوبو د ایستلو کچه د هغو اوبو په پرتله ډېره لوړه ده چې د بارانونو او نورو طبیعي سرچینو له لارې بېرته ځمکې ته رسېږي. دا په دې معنا ده چې له ځمکې څخه هر کال تر هغو ډېرې اوبه ایستل کېږي چې په طبیعي ډول یې ځای نیول کېږي.
د اوبو د ایستلو او بېرته پوره کېدو ترمنځ دغه توپیر د دې سبب کېږي چې د ځمکې لاندې د اوبو کچه ورو ورو ټیټه شي او خلک د خپلو ورځنیو اړتیاوو لپاره اوبو ته په رسېدو کې له ستونزو سره مخ شي.
کابل د افغانستان تر ټولو لوی ښار دی او د څښاک او د کورونو د نورو اړتیاوو لپاره یې ډېر اوسېدونکي د ځمکې لاندې اوبو ته اړتیا لري. د دغو اوبو د کچې ټیټېدل په ځانګړي ډول د هغو کورنیو لپاره د اندېښنې وړ دي چې د اوبو د ترلاسه کولو بله باوري سرچینه نه لري.
نړیوال بانک په خپل راپور کې د افغانستان د کرنې او اوبو ترمنځ اړیکې ته هم پام اړولی دی. د بانک د معلوماتو له مخې، د افغانستان ۴۶ فیصده کارکوونکي په کرنه بوخت دي، خو د هېواد د استعمالېدونکو اوبو شاوخوا ۹۵ فیصده په کرنیزو چارو لګېږي.
دا شمېرې ښيي چې د اوبو کمښت یوازې د څښاک د اوبو ستونزه نه ده، بلکې د هېواد له اقتصاد او د میلیونونو خلکو له روزګار سره هم تړاو لري.
په افغانستان کې د ډېرو کلیوالو کورنیو ژوند پر کرنه او مالدارۍ ولاړ دی. د اوبو کمښت د کرنیزو حاصلاتو د کمېدو، د کروندګرو د عاید د ټیټېدو او د خوراکي توکو د تولید د اغېزمنېدو خطر زیاتوي.
که کروندګر د خپلو فصلونو لپاره کافي اوبه ونه لري، نو د غنمو، سبزیو او نورو کرنیزو محصولاتو تولید اغېزمنېدای شي. د کرنیزو حاصلاتو کموالی بیا پر هغو کورنیو هم اغېز کوي چې خپله کرنه نه کوي، خو د خوراکي توکو د پېرلو لپاره پر بازارونو تکیه لري.
د اوبو کمښت په ښارونو کې هم جدي ستونزې پیدا کولای شي. د نفوس زیاتوالی، د کورونو او ودانیو پراختیا او د اوبو د اړتیا ډېرېدل د ځمکې لاندې پر زېرمو فشار زیاتوي.
د ځمکې لاندې اوبه هغه مهال بېرته پوره کېږي چې د بارانونو، واورو د ویلې کېدو او نورو طبیعي لارو اوبه ځمکې ته ښکته شي. خو کله چې د اوبو ایستل د دې طبیعي بهیر په پرتله زیات وي، د اوبو زېرمې ورو ورو کمېږي.
د اوبو د کچې له ټیټېدو سره د څاګانو د لا ژورولو اړتیا هم پیدا کېدای شي. دا کار د خلکو لګښتونه زیاتوي او هغه کورنۍ چې مالي وس نه لري، د اوبو په ترلاسه کولو کې له لا ډېرو ستونزو سره مخ کولای شي.
افغانستان په وروستیو کلونو کې د وچکالیو، د اقلیم د بدلون او اقتصادي ستونزو له امله له ګڼو ننګونو سره مخ پاتې شوی دی. د اوبو د سرچینو کمېدل د دغو ستونزو اغېزې نورې هم زیاتولای شي.
د اوبو د کمښت د مخنیوي لپاره د باراني اوبو زېرمه کول، د کرنیزو اوبو د ضایع کېدو کمول، د اوبو رسولو د نظام ښه کول او د ځمکې لاندې زېرمو څارنه مهم ګامونه بلل کېږي.
د نړیوال بانک د راپور شمېرې ښيي چې د افغانستان د اوبو ستونزه یوازې تر کابل پورې محدوده نه ده. په داسې هېواد کې چې نږدې نیمايي کارکوونکي یې په کرنه بوخت دي، د اوبو د سرچینو ساتنه د خلکو د روزګار، خوراکي خوندیتوب او اقتصادي راتلونکي لپاره ځانګړی اهمیت لري.
د کابل په څېر ښارونو کې د ځمکې لاندې اوبو پرلهپسې کمېدل دا اندېښنه زیاتوي چې که د اوبو د استعمال او ساتنې لپاره پر وخت اقدامات ونه شي، په راتلونکي کې به د څښاک پاکو اوبو ته د خلکو لاسرسی لا ستونزمن شي.


شال نیوز