اسلام اباد (شال نیوز) : د سعودي عربستان ډیلټا انرژي شرکت او د پاکستان سرکاري ادارې انټر سټېټ ګیس سسټمز د شاوخوا ۳۰ اربه ډالرو په ارزښت د انرژۍ د لویو پروژو د امکان معلومولو لپاره تړون لاسلیک کړی دی. په دغو پروژو کې له چمن څخه تر ګوادر پورې د ګیسو پایپ لاین، د مایع طبیعي ګیسو د زېرمه کولو مرکزونه او د پاکستان له لارې د هند تر پولې د ګیسو رسولو وړاندیزونه شامل دي.

 

دغه تړون د نومبر په ۱۷مه په اسلام اباد کې د پاکستان د ځانګړې پانګونې د اسانتیاوو شورا، اېس ای اېف سي، په همکارۍ لاسلیک شوی دی. د پاکستان د پټرولیم وزارت د معلوماتو له مخې، انټر سټېټ ګیس سسټمز یوه سرکاري اداره ده چې د ګیسو د لویو پروژو په چارو کې کار کوي. ډیلټا انرژي د سعودي عربستان شرکت دی چې د ډیلټا انټرنېشنل ګروپ برخه ده.

 

د پاکستان حکومت د وړاندیز شوو پروژو ارزښت له ۲۵ تر ۳۰ اربه امریکايي ډالرو پورې ښودلی دی. رویټرز خبري اژانس د ډیلټا انرژي په حواله راپور ورکړی چې دواړو شرکتونو د ګیسو د لېږد، زېرمه کولو، پروسس او ممکنه صادراتو لپاره د لویو مرکزونو د جوړولو د امکان پر ارزونه هوکړه کړې ده.

 

له چمنه تر ګوادر پورې د پایپ لاین پلان

 

د پاکستان حکومت په خپله اعلامیه کې ویلي چې د وړاندیز شوې پروژې له مخې به د ترکمنستان ګیس د افغانستان له لارې پاکستان ته راوړل کېږي. د پلان له مخې، پایپ لاین به د بلوچستان له چمن څخه پاکستان ته داخلېږي او له هغه ځایه به تر ګوادر بندر پورې غځېږي. په ګوادر کې د مایع طبیعي ګیسو، اېل اېن جي، د زېرمه کولو او لېږد مرکز جوړول هم د وړاندیز شوې پروژې برخه ده.

 

د پاکستان حکومت وايي، د دې پروژې موخه د هېواد لپاره د انرژۍ د رسد نوې لارې پیدا کول، د ګیسو د اړتیاوو پوره کول او د سیمې له هېوادونو سره اقتصادي اړیکې پراخول دي. خو تر اوسه د پایپ لاین وروستۍ لاره، اوږدوالی، د ګیسو د لېږد ظرفیت، د جوړولو لګښت او د کار د پیل نېټه نه ده اعلان شوې.

 

له چمنه د هند تر پولې د ګیسو رسولو وړاندیز

 

د رویټرز د راپور له مخې، د ډیلټا انرژي په پلان کې له چمن څخه د پاکستان په اوږدو کې د هند پولې ته نږدې تر فاضلکا پورې د ګیسو د پایپ لاین غځول هم شامل دي. فاضلکا د هند د پنجاب ایالت سرحدي سیمه ده. که دغه پروژه عملي شي، پاکستان به د افغانستان له لارې د ترلاسه کېدونکو ګیسو د لېږد لپاره د هند پر لور هم یوه ممکنه لار ولري.

 

خو د دې برخې عملي کېدل به د پاکستان او هند ترمنځ رسمي موافقو ته اړتیا ولري. د دواړو هېوادونو ترمنځ موجودې سیاسي او امنیتي ستونزې د پروژې پر راتلونکي اغېز لرلی شي. تر اوسه د پاکستان او هند له خوا د دغه پایپ لاین د جوړولو لپاره د کومې وروستۍ موافقې اعلان نه دی شوی. د ګیسو بیه، د لېږد فیس، د رسد ضمانت او د پایپ لاین امنیت هغه مسئلې دي چې د پروژې له عملي کېدو مخکې به پرې خبرې کېږي.

 

د افغانستان د ګیسو زېرمې هم په پلان کې شاملې دي

 

د سعودي شرکت په وړاندیز کې د افغانستان د کشک د ګیسو زېرمې هم د رسد د یوې ممکنه سرچینې په توګه یادې شوې دي. رویټرز د ډیلټا انرژي په حواله ویلي چې د افغانستان طبیعي ګیس هم د وړاندیز شوې شبکې لپاره کارېدلی شي. خو تر اوسه دا نه ده څرګنده چې له افغانستان څخه به څومره ګیس ترلاسه کېږي، د استخراج لپاره به څومره پانګونه کېږي او په دې اړه به له افغان چارواکو سره څه ډول تړونونه کېږي.

 

د افغانستان د ګیسو د زېرمو د کارولو لپاره به د استخراج مرکزونو، پایپ لاینونو، تخنیکي اسانتیاوو او اوږدمهاله سوداګریزو موافقو اړتیا وي. د پروژې عملي کېدل به د افغانستان له امنیتي حالاتو او د اړوندو هېوادونو ترمنځ له اقتصادي او سیاسي همکاریو سره هم تړلي وي.

 

له ټاپي پروژې سره یې څه توپیر دی؟

 

د دې تړون په اړه د پاکستان د حکومت او د سعودي شرکت په څرګندونو کې یو مهم توپیر لیدل کېږي. د پاکستان حکومت د نومبر په ۱۷مه په خپله اعلامیه کې ویلي چې وړاندیز شوی پایپ لاین به د ترکمنستان ګیس د افغانستان له لارې پاکستان ته راوړي.

 

خو رویټرز د ډیلټا انرژي په حواله راپور ورکړی چې د سعودي شرکت وړاندیز له ټاپي پروژې جلا دی او د ترکمنستان د ګیسو پر رسد تکیه نه لري. ټاپي د ترکمنستان، افغانستان، پاکستان او هند د ګیسو د پایپ لاین پروژه ده چې له کلونو راهیسې یې د بشپړېدو هڅې روانې دي.

 

د پاکستان د حکومت او د سعودي شرکت د څرګندونو ترمنځ دغه توپیر دا پوښتنه پیدا کوي چې د نوې پروژې لپاره به ګیس له کومې سرچینې ترلاسه کېږي. تر اوسه د دواړو خواوو له لوري په دې اړه ګډ وضاحت نه دی خپور شوی.

 

بلوچستان ته به څه ګټه ورسېږي؟

 

د وړاندیز شوې پروژې یوه مهمه برخه له چمن څخه تر ګوادر پورې د ګیسو د پایپ لاین غځول دي. که پروژه عملي شي، د بلوچستان په هغو سیمو کې چې پایپ لاین ترې تېرېږي، د سړکونو، د ګیسو د لېږد د مرکزونو او نورو اړوندو اسانتیاوو د جوړولو اړتیا پیدا کېدای شي.

 

د جوړولو پر مهال به د مزدورانو، انجینرانو، تخنیکي کارکوونکو او د ترانسپورټ د خدماتو غوښتنه هم زیاته شي. خو ځایي خلکو ته د دغو پروژو ګټه رسېدل به په دې پورې تړلي وي چې په راتلونکو تړونونو کې د روزګار، روزنې او د سیمې د پرمختګ لپاره څه شرطونه ټاکل کېږي.

 

بلوچستان د پاکستان له طبیعي زېرمو ډکو سیمو څخه دی، خو د دغه ایالت په ګڼو برخو کې خلک لا هم د روزګار، تعلیم، روغتیا او نورو بنیادي اسانتیاوو له کمښت سره مخ دي. د انرژۍ د دې پروژې په اړه تر اوسه نه دي ویل شوي چې د بلوچستان خلکو ته به څومره روزګار پیدا کېږي، کومو ضلعو ته به ګیس ورکول کېږي او د ځایي خلکو لپاره به کومې پرمختیايي پروژې پیل شي.

 

د ګوادر بندر اهمیت

 

ګوادر د بلوچستان په ساحلي سیمه کې پروت بندر دی چې د عربي سمندر له لارې نړیوالو سوداګریزو لارو ته لاسرسی لري. د سعودي شرکت په وړاندیز کې په ګوادر کې د مایع طبیعي ګیسو د یوه مرکز جوړول هم شامل دي. که دغه مرکز جوړ شي، ګوادر به د بندري سوداګرۍ ترڅنګ د ګیسو د زېرمه کولو او لېږد په برخه کې هم اهمیت پیدا کړي.

 

خو تر اوسه د دغه مرکز ظرفیت، لګښت او د جوړولو موده نه ده اعلان شوې. دا هم نه ده څرګنده چې په ګوادر کې زېرمه کېدونکی ګیس به یوازې د پاکستان د اړتیاوو لپاره کارول کېږي او که نورو هېوادونو ته به هم صادرېږي.

 

د ۳۰ اربه ډالرو پانګونه لا نه ده منظوره شوې

 

که څه هم د وړاندیز شوو پروژو ارزښت شاوخوا ۳۰ اربه ډالره ښودل شوی، خو دا پیسې لا د پانګونې لپاره نه دي منظورې شوې. دواړو شرکتونو د پروژو د تخنیکي او اقتصادي امکان د ارزونې تړون لاسلیک کړی دی. دا تړون په دې معنا نه دی چې د پایپ لاینونو د جوړولو کار پیل شوی یا د ټولو پروژو لپاره پیسې برابرې شوې دي.

 

تر اوسه نه ده څرګنده چې د دغو پروژو لپاره به پانګونه کوم شرکتونه، بانکونه یا نورې مالي ادارې کوي. د امکان له ارزونې وروسته به پرېکړه کېږي چې کومې پروژې د جوړولو وړ دي او د هغو لپاره به څومره پانګونې ته اړتیا وي. د پاکستان لپاره دغه وړاندیز په داسې وخت کې شوی چې هېواد د انرژۍ د اړتیاوو د پوره کولو، د ګیسو د رسد د نویو لارو د پیدا کولو او د بهرنیو پانګونو د راجلبولو هڅې کوي.

 

که دغه پروژې عملي شي، پاکستان به د افغانستان او منځنۍ اسیا له هېوادونو سره د انرژۍ د سوداګرۍ لپاره نوې لارې پیدا کړي. خو د پروژو راتلونکی به د پانګونې، امنیت، د ګیسو د باوري سرچینو او د اړوندو هېوادونو ترمنځ له رسمي موافقو سره تړلی وي.

 

تر اوسه لاسلیک شوی تړون یوازې د دغو امکاناتو د ارزونې لپاره دی او د ۳۰ اربه ډالرو د پانګونې وروستۍ پرېکړه نه ده شوې.