واشنګټن (شال نیوز) : امریکا او نهو متحدینو یې د مصنوعي ځیرکتیا، پرمختللو کمپیوټري چپونو او مهمو معدني موادو د رسد د خوندي کولو لپاره ګډه اعلامیه لاسلیک کړې ده. دا اقدام په داسې وخت کې شوی چې د امریکا او چین ترمنځ د ټکنالوژۍ، نړیوال تجارت او مهمو صنعتي موادو پر سر سیالي مخ په زیاتېدو ده.

 

د رویټرز د راپور له مخې، په دې اعلامیه کې امریکا، اسټرالیا، هند، اسرائیل، جاپان، جنوبي کوریا، قطر، سنګاپور، متحده عربي امارات او بریتانیا شامل دي. د سان فرانسسکو د اعلامیې له مخې، دغو لسو هېوادونو پرېکړه کړې چې د مصنوعي ځیرکتیا د پالیسۍ، ټکنالوژۍ، امنیت او مهمو معدني موادو په برخو کې خپلې همکارۍ پراخې کړي او د ګډ کار لپاره ځانګړې ډلې جوړې کړي.

 

د دې همکاریو یوه مهمه موخه دا ده چې د پرمختللې ټکنالوژۍ د تولید لپاره د اړتیا وړ خام مواد، کمپیوټري چپونه او نور وسایل په دوامداره توګه ترلاسه شي او د نړیوالو سیاسي او تجارتي اختلافونو له امله یې رسد له ستونزو سره مخ نه شي.

 

مصنوعي ځیرکتیا ولې مهمه شوې ده؟

 

مصنوعي ځیرکتیا اوس یوازې د کمپیوټرونو او انټرنېټ تر خدماتو محدوده نه ده، بلکې د روغتیا، تعلیم، صنعت، دفاع، بانکدارۍ، ټرانسپورټ او ساینسي څېړنو په ګډون په ګڼو برخو کې کارول کېږي.

 

د مصنوعي ځیرکتیا د پرمختللو نظامونو د جوړولو او چلولو لپاره ډېر پیاوړي کمپیوټرونه او ځانګړي چپونه پکار دي. دغه چپونه د ډېرو معلوماتو د پروسس کولو وړتیا لري او د مصنوعي ځیرکتیا د لویو نظامونو په روزنه او فعالیت کې مهم رول لوبوي.

 

د دغو چپونو تولید یو پېچلی صنعتي بهیر دی. د نړۍ یوازې یو شمېر هېوادونه او شرکتونه د پرمختللو چپونو د ډیزاین، تولید او اړوندو ماشینونو د جوړولو پراخې وړتیاوې لري. همدا لامل دی چې د کمپیوټري چپونو رسد اوس د هېوادونو د اقتصادي او ملي امنیت له مهمو مسئلو څخه ګڼل کېږي.

 

مهم معدني مواد ولې د نړیوالې سیالۍ برخه دي؟

 

د پرمختللې ټکنالوژۍ د تولید لپاره یوازې کمپیوټري چپونه نه، بلکې بېلابېل معدني مواد هم ضروري دي. مس، لیتیم، کوبالټ، نکل او ځینې نادر معدني عناصر د برېښنايي وسایلو، بیټریو، برېښنايي موټرو، مخابراتي نظامونو او نورو پرمختللو صنعتونو لپاره کارول کېږي.

 

د دغو موادو اهمیت ځکه زیات شوی چې په نړۍ کې د برېښنايي وسایلو، مصنوعي ځیرکتیا، پاکې انرژۍ او پرمختللو صنعتي نظامونو غوښتنه مخ په زیاتېدو ده.

 

چین د ځینو مهمو معدني موادو د پروسس او تصفیې په نړیوال صنعت کې پراخ نفوذ لري. امریکا او متحدین یې هڅه کوي چې د دغو موادو د ترلاسه کولو لپاره بدیلې سرچینې پیدا کړي او د تولید او رسد لارې پراخې کړي.

 

د امریکا او چین ترمنځ د ټکنالوژۍ سیالي

 

په وروستیو کلونو کې واشنګټن پر چین د ځینو پرمختللو کمپیوټري چپونو او د هغو د تولید د وسایلو پر صادراتو محدودیتونه لګولي دي. امریکايي چارواکو د دغو محدودیتونو دلیل ملي امنیت او د پرمختللې ټکنالوژۍ د پوځي استعمال د امکاناتو کمول بللي دي.

 

چین بیا د امریکا پر دغو اقداماتو نیوکې کړې او ځینې محدودیتونه یې د نړیوال تجارت پر وړاندې خنډ بللي دي. بیجینګ هم د ځینو مهمو معدني موادو او اړوندو محصولاتو پر صادراتو کنټرولونه لګولي دي.

 

د دواړو هېوادونو ترمنځ دغې سیالۍ د نړیوالو ټکنالوژیکو شرکتونو لپاره اندېښنې پیدا کړې دي، ځکه د کمپیوټري چپونو او مهمو معدني موادو د رسد ګډوډېدل د ګڼو صنعتونو پر تولید اغېز کولای شي.

 

د لسو هېوادونو د همکارۍ اهمیت

 

په اعلامیه کې شامل هېوادونه د نړیوالې ټکنالوژۍ او تجارت په بېلابېلو برخو کې مهم رول لري. امریکا د مصنوعي ځیرکتیا د پرمختللو نظامونو او کمپیوټري چپونو د ډیزاین په برخه کې لوی شرکتونه لري. جاپان او جنوبي کوریا د برېښنايي وسایلو، حافظوي چپونو او پرمختللو صنعتي ټکنالوژیو مهم تولیدوونکي دي.

 

اسټرالیا د لیتیم او نورو مهمو معدني موادو پراخې سرچینې لري، په داسې حال کې چې هند د کمپیوټري خدماتو، سافټویر او ټکنالوژۍ د صنعت د پراخولو هڅې کوي. سنګاپور د نړیوال تجارت او ټکنالوژۍ یو مهم مرکز دی. بریتانیا او اسرائیل هم د ساینسي څېړنو، ټکنالوژۍ او مصنوعي ځیرکتیا په برخو کې فعال شرکتونه او څېړنیز مرکزونه لري.

 

قطر او متحده عربي امارات په وروستیو کلونو کې د مصنوعي ځیرکتیا، ډیجیټلي زیربناوو او د معلوماتو د لویو مرکزونو په جوړولو کې پانګونې زیاتې کړې دي. د دغو هېوادونو ګډ کار کولای شي د خامو موادو له استخراج څخه د پرمختللو چپونو تر تولید او د مصنوعي ځیرکتیا تر استعمال پورې د همکاریو لپاره نوي فرصتونه برابر کړي.

 

پر نړیوال اقتصاد احتمالي اغېزې

 

اقتصادي شنونکي په عمومي توګه د مهمو معدني موادو او پرمختللې ټکنالوژۍ د رسد خوندي کول د نړیوال صنعت لپاره مهم بولي. که هېوادونه د خامو موادو او کمپیوټري چپونو د ترلاسه کولو لپاره بېلابېلې سرچینې ولري، د یوې سرچینې د بندېدو یا د صادراتو د محدودېدو اغېز کمېدای شي.

 

خو د نویو کانونو پرانیستل، د معدني موادو د پروسس فابریکې جوړول او د پرمختللو کمپیوټري چپونو تولید ډېرې پانګونې، تخنیکي پوهې او وخت ته اړتیا لري. له همدې امله یوازې د ګډې اعلامیې لاسلیک د دې ضمانت نه شي ورکولای چې د رسد ټولې ستونزې به ژر حل شي.

 

تر اوسه د دغو هېوادونو د ګډو کاري ډلو د فعالیتونو د پیل، د ځانګړو پروژو، مالي ژمنو او د اعلامیې د عملي کولو د مهال‌وېش بشپړ جزئیات نه دي روښانه شوي.