کابل (شال نیوز) : په افغانستان کې د کاسا ۱۰۰۰ په نوم د برېښنا د لېږد د سترې سیمهییزې پروژې کارونه روان دي او نړیوال بانک تمه لري چې دا پروژه به د ۲۰۲۷ کال تر پایه بشپړه شي.
دا پروژه به د منځنۍ اسیا د دوو هېوادونو، قرغزستان او تاجکستان، اضافي برېښنا د افغانستان له لارې پاکستان ته ولېږدوي. د پروژې له بشپړېدو سره به افغانستان هم برېښنا ترلاسه کړي او د برېښنا د ترانزیټ له لارې به عواید ولري.
نړیوال بانک د روان کال په جنورۍ کې ویلي وو چې په افغانستان کې د پروژې ټول قراردادیان په کار بوخت دي او ساختماني چارې روانې دي.
د نړیوال بانک د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ کال تر ډسمبر پورې، د کارونو له بیا پیل وروسته، د برېښنا ۳۱۰ ستنې درول شوې، د ۷۹ نورو ستنو بنسټونه جوړ شوي او پر ۱۸ اعشاریه ۱۶ کیلومتره مسیر د برېښنا مزي غځول شوي وو.
دا شمېرې یوازې د کارونو له بیا پیل وروسته پرمختګ ښيي. تر اوسه د افغانستان د برخې د ټولو کارونو د بشپړېدو تازه او کره سلنه نه ده معلومه.
کاسا ۱۰۰۰ څه ډول پروژه ده؟
کاسا زر د منځنۍ او جنوبي اسیا ترمنځ د برېښنا د لېږد یوه لویه سیمهییزه پروژه ده چې شاوخوا یو اعشاریه دوه میلیارده امریکايي ډالره لګښت لري. د دې پروژې له لارې به د قرغزستان او تاجکستان د اوبو له برېښناکوټونو څخه اضافي برېښنا افغانستان او پاکستان ته لېږدول کېږي.
د پروژې د پلان له مخې، ټولټال ۱۳۰۰ مېګاواټه برېښنا د لېږد لپاره په پام کې نیول شوې ده. له دې څخه به ۳۰۰ مېګاواټه افغانستان او ۱۰۰۰ مېګاواټه پاکستان ته ځانګړې وي. دا برېښنا به تر ډېره د مې له میاشتې تر سپتمبر پورې لېږدول کېږي، ځکه په دې موده کې د منځنۍ اسیا د اوبو برېښناکوټونه اضافي برېښنا تولیدوي.
د پروژې د برېښنا د لېږد د شبکې ټول اوږدوالی شاوخوا ۱۳۰۰ کیلومتره دی، چې نږدې ۵۷۵ کیلومتره یې د افغانستان له خاورې تېرېږي.
په افغانستان کې د پروژې کارونه ولې ځنډېدلي وو؟
د کاسا زر پروژه په ۲۰۱۴ کال کې د نړیوال بانک له خوا منظور شوې وه او وروسته یې په څلورو هېوادونو کې عملي کارونه پیل شول. خو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې په افغانستان کې د جمهوري نظام له سقوط او واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته، نړیوال بانک په دغه هېواد کې د پروژې مالي ملاتړ او عملي کارونه ودرول.
د نړیوال بانک د معلوماتو له مخې، د کارونو د درېدو پر مهال په افغانستان کې د برېښنا شاوخوا ۱۸ سلنه ستنې درول شوې وې او د پروژې د بشپړېدو لپاره له ۹۰ سلنې زیات اړین وسایل او مواد هېواد ته رسېدلي وو.
له اوږدو خبرو وروسته نړیوال بانک په ۲۰۲۴ کال کې د پروژې د بیا پیل ملاتړ اعلان کړ او عملي کارونه د هماغه کال په ډسمبر کې بېرته پیل شول. نړیوال بانک ویلي چې د پروژې مالي چارې د یوه ځانګړي نظام له لارې پر مخ وړل کېږي، څو پیسې د طالبانو د ادارې له مالي سیستم څخه بهر وساتل شي. د دې نظام له مخې، ساختماني شرکتونو ته پیسې د ترسره شوو کارونو له خپلواک تایید وروسته ورکول کېږي.
افغانستان ته به د دې پروژې څه ګټه ورسېږي؟
د کاسا زر پروژه د افغانستان لپاره یوازې د برېښنا د ترلاسه کولو وسیله نه ده، بلکې د سیمهییزې سوداګرۍ او اقتصادي اړیکو له پلوه هم اهمیت لري.
افغانستان به د دې پروژې له لارې د برېښنا د ترانزیټ په بدل کې عواید ترلاسه کولی شي. همدارنګه د ۳۰۰ مېګاواټه برېښنا ترلاسه کول به د هېواد د برېښنا د اړتیاوو په پوره کولو کې مرسته وکړي.
افغانستان اوس هم د خپلې اړتیا د پوره کولو لپاره له ګاونډیو هېوادونو برېښنا واردوي. د کاسا زر پروژه کولی شي د برېښنا د رسولو امکانات پراخ کړي، خو د دې لپاره به د هېواد دننه د برېښنا د وېش مناسبې شبکې هم اړینې وي. د پروژې له بشپړېدو سره به افغانستان د منځنۍ او جنوبي اسیا ترمنځ د برېښنا د لېږد په یوه مهمه لاره بدل شي.
په نورو هېوادونو کې کارونه تر کومه رسېدلي؟
د نړیوال بانک د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ د معلوماتو له مخې، قرغزستان، تاجکستان او پاکستان په خپلو برخو کې د پروژې ساختماني کارونه تر ډېره بشپړ کړي دي. د روان کال په مې میاشت کې د قرغزستان د برخې د بشپړېدو خبر هم خپور شوی و.
د پروژې د بشپړ فعالیت لپاره اوس د افغانستان د برېښنا د لېږد د شبکې بشپړېدل مهم شرط ګڼل کېږي. نړیوال بانک وايي، تر څو د افغانستان برخه بشپړه نه شي، د څلورو هېوادونو ترمنځ د برېښنا د لېږد ټول سیستم عملي فعالیت نه شي پیلولی. د پروژې له بشپړېدو وروسته به د برېښنا د لېږد د سیستم وروستۍ تخنیکي ازموینې هم ترسره کېږي.
پروژه به کله بشپړه شي؟
نړیوال بانک تمه لري چې د کاسا زر پروژه به د ۲۰۲۷ کال تر پایه بشپړه شي، خو دا نېټه د ساختماني کارونو له پرمختګ، امنیتي وضعیت او تخنیکي اړتیاوو سره تړلې ده. په افغانستان کې د پروژې د مسیر امنیت ساتل، د برېښنا د ستنو درول، د مزیو غځول او د پاتې ساختماني کارونو بشپړول هغه مهمې چارې دي چې د پروژې تر فعالېدو وړاندې باید ترسره شي.
د کاسا زر پروژې بشپړېدل به د افغانستان، پاکستان، تاجکستان او قرغزستان ترمنځ د برېښنا د سوداګرۍ لپاره یو مهم پرمختګ وي. خو تر اوسه دا پروژه په بشپړ ډول فعاله شوې نه ده او د څلورو هېوادونو ترمنځ یې د برېښنا سوداګریز لېږد نه دی پیل شوی.


شال نیوز