دا د حیرانتیا خبره ده چې وفاقي حکومت، د ریاست ځواکمنې ادارې او د خېبر پښتونخوا ګورنر فیصل کریم کونډي په صوبه کې د یوې منتخبې جمهوري حکومت او سیاسي بهیر د معطلولو، د څلور کروړه پښتنو د منتخب اعلا وزیر، د صوبايي اسمبلۍ د سپیکر او نورو منتخب استازو د نیولو او په مرموز ډول د هغوی د جبري بې درکه کولو د توجیه کولو هڅې کوي. د دې لپاره دا دلیل وړاندې کېږي چې معطل شوي وزیراعلی سهیل اپریدي او د پاکستان تحریک انصاف نورو مشرانو د ترهګرۍ غندنه نه وه کړې.
داسې ښکاري چې د دې موضوع د راپورته کولو لپاره منظمې هڅې روانې دي. که څه هم پر رسنیو، په ځانګړي ډول ورځپاڼو، شخصي ټلوېزیونونو، ډیجیټل رسنیو او له یو نیم درجن څخه زیاتو خبریالانو او د ټلوېزیوني خپرونو پر کوربنو د کنټرول له ادعاوو سره سره، د حکومت دریځ د خلکو ترمنځ د منلو وړ نه دی ګرځېدلی، خو اوس د وزیراعظم مرستیال اسحاق ډار، ګورنر فیصل کریم کنډي او نورو چارواکو له لارې د ترهګرۍ موضوع د یوې سیاسي وسیلې په توګه کارول کېږي.
هڅه دا ده چې د ترهګرۍ په نوم د خېبر پښتونخوا د منتخب حکومت لرې کول، د صوبې د وېشلو خبرې، د اسمبلۍ د منتخب غړو نیول او د هغوی جبري بې درکه کول د منلو وړ وښودل شي. څوک یې مني او که نه، خو زما په اند دا یو حقیقت دی چې د وفاقي حکومت او ریاستي ادارو دغه ګامونه نه یوازې په خېبر پښتونخوا، بلکې د هېواد په نورو برخو کې هم له مخالفت سره مخ شوي دي.
خلکو د جمهوري بهیر د ګډوډولو او د انتظامي بدلونونو په نوم د هېواد د یو بل سیاسي تجربې ښکار کولو مخالفت کړی دی. ګورنر فیصل کریم کنډي پر پاکستان تحریک انصاف او په ځانګړي ډول پر لرې شوي وزیراعلی سهیل اپریدي دا تور هم لګولی چې ګواکې هغوی ته له کابل او کندهاره اشارې او لارښوونې ورکول کېدې.
خو د خېبر پښتونخوا د پولیسو انسپکټر جنرل چوهدري ذوالفقار حمید د ګورنر له دغه دریځ سره اختلاف څرګند کړی دی. دا خبره هم باید هېره نه کړو چې په دې سیمه کې د ترهګرۍ او توندلارۍ ریښې د افغانستان له هغې جګړې سره تړلې دي چې امریکا او متحدینو یې د پخواني شوروي اتحاد پر ضد پیل کړې وه.
ارواښاد فخر افغان باچا خان، ارواښاد خان عبدالولي خان او ګڼو نورو ملتپالو او جمهوریت غوښتونکو سیاسي مشرانو له هماغه پیله د دې جګړې مخالفت کړی و. خو په هغه وخت کې جماعت اسلامي، جمعیت علمای اسلام او یو شمېر نورو سیاسي ګوندونو دا جګړه د ټولې اسلامي نړۍ جګړه بلله.
په جګړه کې ګډون کوونکي مجاهدین او غازیان بلل کېدل او د پاکستان واکمنو ادارو هم په دې جګړه کې برخه اخیستونکي پاکستانیان، افغانان او عرب وسله وال د اتلانو په توګه معرفي کول. د پخواني شوروي اتحاد پر ضد په جګړه کې د امریکا په ملاتړ شاوخوا ۶۵ هېوادونو په بېلابېلو بڼو برخه اخیستې وه. ځینو وسلې ورکولې، ځینو پیسې او ځینو نورې مرستې برابرولې. د دې هېوادونو له خوا دغه ملاتړ د یوه سپېڅلي کار په توګه وړاندې کېده.
د ۱۹۸۷ کال د نومبر او دسمبر په میاشتو کې په کابل کې د لویې جرګې پر مهال له پاکستان، جرمني، امریکا، برېتانیا، شوروي اتحاد او نورو هېوادونو څخه ګڼ پښتانه پوهان او د نړۍ د بېلابېلو برخو پرمختګ غوښتونکي د څارونکو په توګه ورغلي وو. د ډاکټر نجیب الله د هغه وخت حکومت دغو څارونکو ته هغه وسلې، پیسې او نور توکي هم ورښودلي وو چې د دوی په وینا، د امریکا متحدینو د افغانستان جګړې ته برابر کړي وو او په موزیمونو او کتابتونونو کې ساتل شوي وو.
جنرال ضیاالحق، حمید ګل، پروېز مشرف، اشفاق پروېز کیاني، میا طفیل محمد، قاضي حسین احمد او مولانا سمیع الحق په ګډون د پاکستان ګڼو پوځي، مذهبي او سیاسي مشرانو د افغانستان په جګړه کې د پاکستان ګډون یو اسلامي فرض باله. امریکا په نړۍ کې د خپل نفوذ د پراخولو لپاره وخت په وخت بېلابېلې تګلارې غوره کړې دي. د دغه نفوذ د ساتلو لپاره یې خپلې پالیسۍ هم بدلې کړې دي.
په نړیوال سیاست کې نه تلپاتې دوست وي او نه تلپاتې دښمن. د هېوادونو اړیکې تر ډېره د هغوی له ګټو سره تړلې وي. د پاکستان پوځي واکمن جنرال ضیاالحق او د القاعدې مشر اسامه بن لادن د افغانستان د جګړې د تاریخ دوه مهم نومونه دي. د دواړو رول، اړیکې او وروستی انجام د دې سیمې د سیاسي تاریخ یوه مهمه برخه جوړوي.
زما په اند، د نویمې لسیزې په منځنیو کلونو کې د افغانستان د پخوانیو جهادي ډلو د کمزوري کولو لپاره د پاکستان په ملاتړ طالبان د یوه نوي ځواک په توګه راپورته شول. وروسته د طالبانو او القاعدې اړیکې او د افغانستان په اړه د نړیوالو قدرتونو پالیسۍ بدلې شوې. په ۲۰۲۱ کال کې افغانستان ته د طالبانو له بیا ستنېدو وروسته هم د سیمې په سیاست کې نوي بدلونونه راغلل.
زما په نظر، د طالبانو د بیا واکمنېدو تر شا د نړیوالو قدرتونو خپلې موخې او ګټې هم موجودې وې. د پاکستان د ځواکمنو ریاستي ادارو دا تمه وه چې له افغانستانه د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته به پر کابل د اسلام اباد نفوذ زیات شي. خو د طالبانو د مشرتابه یوه لویه برخه د افغانستان د ملي حاکمیت او خپلواکۍ په اړه د پاکستان د غوښتنو منلو ته تیاره نه ښکاري.
دا هم یو حقیقت دی چې د پاکستان تحریک طالبان او افغان طالبانو ترمنځ فکري، تاریخي او تنظیمي اړیکې موجودې دي، که څه هم دواړه جلا ډلې دي. زما په اند، د پاکستان ځینو ریاستي کړیو هم په بېلابېلو وختونو کې له وسله والو ډلو سره د خپلو موخو لپاره اړیکې ساتلې دي. دا تمه موجوده وه چې دغه ډلې به د هغوی د غوښتنو مطابق عمل کوي، خو وروسته حالات بدل شول.
اوس چې د پاکستان او افغان طالبانو ترمنځ اختلافونه زیات شوي، اسلام اباد د خپلو موخو د ترلاسه کولو لپاره پر پوځي او امنیتي اقداماتو زیات تکیه کوي. له افغانستان سره پر پوله پرتې خېبر پښتونخوا او بلوچستان ته د پاکستان په وفاقي نظام کې هغه سیاسي او اقتصادي اهمیت نه دی ورکړل شوی چې پنجاب او سند ته ورکړل شوی دی.
د همدې توپیر له امله د دغو دواړو صوبو سیاسي مشرتابه، که مذهبي وي، ملتپاله وي او که جمهوریت غوښتونکې، وخت په وخت د ریاستي ادارو له فشارونو او سیاسي مداخلو سره مخ شوې ده. زما په اند، ریاستي ادارو په بېلابېلو وختونو کې د خپلو موخو لپاره له دغو سیاسي قوتونو کار اخیستی دی. تر هغه وخته یې ملاتړ کړی چې ورته اړتیا وه، خو کله چې یې موخې ترلاسه شوې، نو هماغه سیاسي قوتونه یې څنډې ته کړي دي.
اوس په خېبر پښتونخوا کې سیاسي حالات بدل شوي دي. هغه کسان او سیاسي ډلې چې پخوا د واکمن نظام ملګري او وفاداران ګڼل کېدل، نن ورته د مخالفینو په سترګه کتل کېږي. خو د دې بدلونونو باوجود د خېبر پښتونخوا خلک د وفاقي حکومت او ریاستي ادارو د هر دریځ منلو ته تیار نه دي. همدا وجه ده چې اوس د ترهګرۍ د غندلو او نه غندلو په نوم د پخواني وزیراعلی سهیل اپریدي او د هغه د ملګرو پر ضد سیاسي تبلیغات روان دي.
پوښتنه دا ده چې ایا یوازې د ترهګرۍ غندنه د دې ستونزې د حل لار ده؟ ایا هغه خلک چې له تېرو څو لسیزو راهیسې د ترهګرۍ، پوځي عملیاتو، بې کورۍ، وژنو او ناامنۍ قرباني شوي دي، د هغوی ستونزې یوازې په سیاسي بیانونو او غندنو ختمېدای شي؟
د ترهګرۍ پر ضد مبارزه یوازې د غندنې په بیانونو نه شي بریالۍ کېدای. د دې لپاره د هغو پالیسیو، پرېکړو او تاریخي تېروتنو ارزونه ضروري ده چې په سیمه کې یې وسله والې ډلې پیاوړې کړې دي. تر څو چې د ترهګرۍ د پیدا کېدو اصلي علتونه نه وي څېړل شوي او د هغو د ختمولو لپاره جدي ګامونه نه وي پورته شوي، تر هغې به یوازې د غندنې غوښتنې او سیاسي تورونه کومه نتیجه ورنه کړي.
د خېبر پښتونخوا خلکو په تېرو پنځو لسیزو کې د جهاد، فساد، مجاهدینو، طالبانو او ترهګرۍ په نوم ډېر څه لیدلي او زغملي دي. هغوی د دغو ټولو پړاوونو له کردارونو، شعارونو او پایلو سره ښه اشنا دي. اوس دغه خلک په اسانۍ د پخوانیو شعارونو او سیاسي لوبو منلو ته تیار نه دي. د ترهګرۍ د ختمولو لپاره یوازې غندنه نه، بلکې د پالیسیو بدلون، د تېرو تېروتنو منل، د ولس باور ترلاسه کول او عملي اقدامات ضروري دي.


شمیم شاهد