واشنګټن (شال نیوز) : د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې له اسراییلي وزیراعظم بنیامین نتنیاهو سره یې موافقه کړې چې واشنګټن به د ۲۰۲۶ کال تر پایه اسراییلو ته د کال شاوخوا څلور میلیارده ډالره پوځي مرستې بندې کړي.

 

خو د دواړو هېوادونو ترمنځ د پوځي مرستو موجوده موافقه تر ۲۰۲۸ کال پورې اعتبار لري او لا نه ده څرګنده چې د ټرمپ دا پرېکړه به څنګه عملي کېږي.

 

رویټرز خبري اژانس د نومبر په درېیمه راپور ورکړی چې ټرمپ له فاکس نیوز ټلوېزیون سره په مرکه کې ویلي، څو میاشتې مخکې یې له نتنیاهو سره په دې اړه خبرې کړې وې او دواړه دې موافقې ته رسېدلي وو چې اسراییل نور د امریکا کلنیو مالي مرستو ته اړتیا نه لري.

 

ټرمپ ویلي چې اسراییل له اقتصادي پلوه پیاوړی شوی او کولی شي خپلې پوځي اړتیاوې پخپله پوره کړي. نوموړي زیاته کړې چې امریکا به پر اسراییلو د وسلو پلورلو ته دوام ورکوي او د اړتیا پر مهال به ورسره مرسته هم کوي.

 

د امریکا او اسراییلو ترمنځ د ۲۰۱۶ کال د موافقې له مخې، واشنګټن ژمنه کړې چې له ۲۰۱۹ څخه تر ۲۰۲۸ کال پورې به اسراییلو ته ټولټال ۳۸ میلیارده ډالره پوځي مرستې ورکوي.

 

په دې موافقه کې هر کال درې میلیارده او ۳۰۰ میلیونه ډالره د وسلو او پوځي تجهیزاتو د اخیستلو او ۵۰۰ میلیونه ډالره د توغندیو پر وړاندې د دفاعي نظامونو لپاره ځانګړي شوي دي.

 

دا موافقه د پخواني ولسمشر بارک اوباما د واکمنۍ پر مهال شوې وه او د ۲۰۲۸ کال تر سپټمبر پورې اعتبار لري. ټرمپ نه دي روښانه کړي چې د موافقې له پای ته رسېدو نږدې دوه کاله مخکې به د مرستو د بندولو لپاره کوم قانوني او اداري ګامونه اخلي.

 

په امریکا کې کانګرس د بهرنیو پوځي مرستو د بودجې په منظورولو کې مهم واک لري. که څه هم د امریکا او اسراییلو ترمنځ د مرستو موافقه په خپله قانوني الزام نه لري، خو د دغو مرستو لپاره هر کال د کانګرس له خوا بودجه منظورېږي.

 

رویټرز ویلي چې د ټرمپ له څرګندونو وروسته سپینې ماڼۍ او د اسراییلو د وزیراعظم دفتر د دې پرېکړې د عملي کېدو په اړه سمدستي وضاحت نه و ورکړی. د اسراییلو د اپوزیسیون مشر ګادي ایزنکوټ پر نتنیاهو نیوکه کړې چې د هېواد د امنیتي اړیکو په څېر د یوې مهمې موضوع په اړه اسراییلیان د رسنیو له لارې خبرېږي.

 

هغه ویلي چې له امریکا سره اړیکې د اسراییلو د ملي امنیت مهمه برخه ده او حکومت باید د دغو اړیکو د راتلونکي په اړه ولس ته وضاحت ورکړي. نتنیاهو تر دې مخکې هم ویلي وو چې اسراییل باید په راتلونکو کلونو کې د امریکا پر مالي مرستو خپله تکیه کمه کړي.

 

د ټرمپ دا څرګندونې په داسې وخت کې شوې چې په امریکا کې د کانګرس منځمهاله انتخابات روان وو او له اسراییلو سره پوځي مرسته د ډیموکراټ او جمهوري غوښتونکو ترمنځ د سیاسي بحثونو یوه مهمه موضوع وه.

 

ټرمپ ویلي چې ځینې ډیموکراټ سیاستوال اسراییلو ته د امریکا کلنۍ مرستې د جمهوري غوښتونکو پر ضد د نیوکو لپاره کاروي. د هغه په وینا، که اسراییل نور دغو پیسو ته اړتیا نه لري، امریکا هم باید د مرستو ورکولو ته دوام ورنه کړي.

 

په امریکا کې د غزې له جګړې وروسته له اسراییلو سره د پوځي مرستو د دوام په اړه اختلافونه زیات شوي دي. د کوینیپیاک پوهنتون د جون میاشتې د یوې نظرپوښتنې له مخې، ۴۸ سلنه پوښتل شویو امریکايي رایه ورکوونکو ویلي وو چې امریکا له اسراییلو ډېر ملاتړ کوي. د ډیموکراټ ګوند د پلویانو ترمنځ دا کچه ۶۶ سلنه وه.

 

په ۲۰۱۷ کال کې په ورته نظرپوښتنه کې یوازې ۱۶ سلنه ټولو پوښتل شویو رایه ورکوونکو دا نظر درلود. اسراییل د امریکا د پوځي مرستو لویه برخه له امریکايي شرکتونو څخه د وسلو او دفاعي تجهیزاتو په اخیستلو لګوي. له همدې امله د دغو مرستو بندېدل د اسراییلو پر دفاعي بودجې سربېره د امریکا د وسلو پر تولیدوونکو شرکتونو هم اغېز کولی شي.

 

د موجودې موافقې له مخې، اسراییل باید په ۲۰۲۶ او ۲۰۲۷ کلونو کې د امریکا د پوځي مرستو ۹۲ سلنه د امریکايي دفاعي تولیداتو په اخیستلو ولګوي. ټاکل شوې چې په ۲۰۲۸ کال کې دا کچه سل سلنې ته ورسېږي.

 

د دواړو هېوادونو ترمنځ د پوځي مرستو د راتلونکي په اړه له دې مخکې هم خبرې شوې دي. په دغو بحثونو کې د مستقیمو مالي مرستو پر ځای د ګډو دفاعي ټکنالوژیو او پوځي صنعتونو د همکارۍ پراخول هم شامل دي.

 

که څه هم ټرمپ د روان کال تر پایه د کلنیو مرستو د بندولو خبره کړې، خو تر اوسه نه ده څرګنده چې د هغه اداره به دا پرېکړه کله رسمي کړي، کانګرس به یې په اړه څه دریځ غوره کړي او د موجودې موافقې پاتې ژمنې به څنګه پوره شي.

 

له همدې امله د ټرمپ څرګندونې د امریکا په پوځي مرستو کې د احتمالي بدلون څرګندونه کوي، خو اسراییلو ته د دغو مرستو د عملي بندېدو معنا نه لري.