بیت المقدس (شال نیوز) : د اسرائیل د پارلماني انتخاباتو د څه باندې ۹۰ فیصده رایو له شمېرلو وروسته د وزیراعظم بنیامین نتنیاهو په مشرۍ ائتلاف ۵۳ او د هغه د سیاسي مخالف ګادي آیزنکوټ ائتلاف ۴۸ څوکۍ ترلاسه کړې دي. عربي ګوندونو ۱۹ څوکۍ ګټلې دي.

 

د اسرائیل د انتخاباتو مرکزي کمېټې د معلوماتو له مخې، د اکتوبر د ۲۷مې په انتخاباتو کې هېڅ یو لوی ائتلاف د حکومت جوړولو لپاره اړین اکثریت نه دی ترلاسه کړی. د اسرائیل پارلمان، چې کنېسټ نومېږي، ۱۲۰ څوکۍ لري او د حکومت جوړولو لپاره د لږ تر لږه ۶۱ غړو ملاتړ پکار دی.

 

د رایو شمېرنه لا روانه ده او د څوکیو په وروستي وېش کې بدلون راتللی شي. د انتخاباتو د لومړنیو سروې ګانو له مخې د آیزنکوټ مخالف ائتلاف د نتنیاهو له ائتلاف څخه مخکې و، خو د رایو له شمېرلو وروسته د نتنیاهو ائتلاف مخکښ شو.

 

د اسرائیل د انتخاباتو مرکزي کمېټې د وروستیو معلوماتو له مخې، د نتنیاهو لیکود ګوند ۲۶ څوکۍ ترلاسه کړې دي او د پارلمان تر ټولو لوی ګوند پاتې شوی دی. د ګادي آیزنکوټ یاشار ګوند ۲۱، د پخواني وزیراعظم نفتالي بېنېټ د بی‌یخاد ګوند ۱۲ او د یائیر ګولان ډیموکراټ ګوند اته څوکۍ ترلاسه کړې دي.

 

د اویګدور لیبرمن اسرائیل بېتینو ګوند اووه څوکۍ ګټلې دي. د نتنیاهو په ائتلاف کې شامل شاس، متحد تورات یهودیت او د ایتامار بن ګویر عوتسما یهودیت ګوندونو هر یوه اووه څوکۍ ترلاسه کړې دي. د بتسلئیل سموتریچ په مشرۍ مذهبي صهیونیزم ګوند شپږ څوکۍ ګټلې دي.

 

د عربي ګوندونو مجموعي څوکۍ ۱۹ ته رسېدلې دي. د اکتوبر د ۲۹مې د سهار د تازه شمېرنې له مخې، د منصور عباس په مشرۍ راعام ګوند اته او د یوسف جبارین په مشرۍ ګډ عربي لېست ۱۱ څوکۍ لري.

 

عربي ګوندونو ولې زیاتې څوکۍ ترلاسه کړې دي؟

 

د اسرائیل عربي وګړي، چې ډېری یې فلسطینیان دي او د اسرائیل تابعیت لري، د دغه هېواد د نفوس شاوخوا شل فیصده جوړوي. په دغو انتخاباتو کې په عربي ښارونو او کلیو کې د رایې ورکوونکو ګډون زیات شوی دی. د عربي ګوندونو د څوکیو مجموعي شمېر له لسو څخه ۱۹ ته رسېدلی دی.

 

دا په اسرائیلي پارلمان کې د عربي ګوندونو د استازیتوب تر ټولو لوړ شمېر دی. تر دې مخکې د هغوی تر ټولو لوړ شمېر ۱۵ څوکۍ و.

 

د عربي ګوندونو د انتخاباتي مبارزې په مهمو موضوعاتو کې د فلسطینیانو حقونه، په عربي ښارونو او کلیو کې د جرمونو زیاتوالی، د تعلیم او روغتیايي خدمتونو ستونزې، د کورونو جوړولو محدودیتونه او د ځمکو د ملکیت مسئلې شاملې وې.

 

د عربي ګوندونو دغه بریالیتوب د اسرائیل په سیاست کې ځکه مهم بلل کېږي چې د نتنیاهو مخالف ائتلاف د هغوی له ملاتړ پرته د حکومت جوړولو لپاره کافي څوکۍ نه لري.

 

آیا عربي ګوندونه نوی حکومت جوړولی شي؟

 

د ګادي آیزنکوټ په مشرۍ مخالف ائتلاف ۴۸ څوکۍ لري. که د دواړو عربي ګوندونو ۱۹ غړي ورسره یوځای شي، د هغوی مجموعي شمېر ۶۷ ته رسېږي. دا شمېر د حکومت جوړولو لپاره له اړین اکثریت څخه شپږ څوکۍ زیات دی.

 

خو د آیزنکوټ په ائتلاف کې شامل ټول ګوندونه له عربي ګوندونو سره ګډ حکومت جوړولو ته تیار نه دي. د پخواني وزیراعظم نفتالي بېنېټ او د اسرائیل بېتینو ګوند مشر اویګدور لیبرمن له عربي ګوندونو سره د حکومت جوړولو مخالفت کړی دی.

 

بل لور ته د ډیموکراټانو ګوند مشر یائیر ګولان له مخالفو ګوندونو غوښتي چې د نتنیاهو د حکومت د بدلولو لپاره له عربي ګوندونو سره همکاري وکړي. د ګډ عربي لېست مشر یوسف جبارین ویلي چې د نتنیاهو د حکومت د بدلولو لپاره د مخالفو ګوندونو ملاتړ ته تیار دی.

 

د ګډ عربي لېست پارلماني مشر احمد طیبي هم ویلي چې که مخالف ګوندونه سیاسي جرئت وکړي، د نوي حکومت جوړولو لاره هوارېدلی شي. د راعام ګوند مشر منصور عباس تر دې مخکې هم له اسرائیلي ګوندونو سره په ګډ حکومت کې ګډون کړی دی.

 

په ۲۰۲۱ کال کې د نفتالي بېنېټ او یائیر لاپید په مشرۍ حکومت کې راعام لومړنی عربي ګوند و چې د اسرائیل په حکومتي ائتلاف کې شامل شو. خو بېنېټ اوس له عربي ګوندونو سره د نوي ائتلاف مخالفت کوي.

 

د اسرائیل د پارلماني نظام له مخې، د حکومت جوړولو لپاره د یوه ګوند د غړو شمېر یوازېنی شرط نه دی. د بېلابېلو ګوندونو ترمنځ سیاسي موافقه او د پارلمان د باور رایه هم ضروري ده.

 

نتنیاهو ولې له ستونزو سره مخ دی؟

 

بنیامین نتنیاهو، چې د اسرائیل تر ټولو اوږده موده وزیراعظم پاتې شوی، د انتخاباتو له پایلو وروسته د یوه پیاوړي ښي اړخي حکومت د جوړولو غوښتنه کړې ده. د هغه په ائتلاف کې لیکود، شاس، متحد تورات یهودیت، عوتسما یهودیت او مذهبي صهیونیزم شامل دي.

 

دغه ګوندونه په تېر پارلمان کې ۶۸ څوکۍ لرلې، خو د اوسنیو پایلو له مخې یې مجموعي شمېر ۵۳ ته راټیټ شوی دی. د نتنیاهو لپاره بله ستونزه دا ده چې د هغه د موجوده ائتلاف ځینې ګوندونه د پوځ د اجباري خدمت، مذهبي مسئلو او د فلسطینیانو په اړه سخت دریځونه لري.

 

په ځانګړي ډول د مذهبي یهودیانو د پوځ له اجباري خدمت څخه د معافیت موضوع د اسرائیل په سیاست کې له اوږدې مودې راهیسې د اختلاف سبب ده. نتنیاهو له عربي ګوندونو سره د حکومت جوړولو مخالفت کړی دی.

 

د هغه سیاسي مخالف ګادي آیزنکوټ هم ویلي چې د نتنیاهو تر مشرۍ لاندې حکومت کې ګډون نه کوي. د دغو اختلافونو له امله د دواړو لویو ائتلافونو ترمنځ د ګډ حکومت جوړول اسانه نه ښکاري.

 

اسرائیلیانو په دغو انتخاباتو کې پر کومو مسئلو رایې ورکړې؟

 

د اسرائیل د انتخاباتو په مهمو موضوعاتو کې د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر د اوومې د حماس بریدونه، د غزې جګړه، د اسرائیل امنیت، له ایران سره شخړه، د پوځ د خدمت قانون او د نتنیاهو د حکومت کړنې شاملې وې.

 

د اکتوبر د اوومې د بریدونو پر مهال د اسرائیل د امنیتي ادارو د ناکامۍ او د حکومت د مسؤلیت موضوع د انتخاباتي مبارزې مهمه برخه وه. د نتنیاهو مخالفو ګوندونو د حکومتي حساب ورکولو، د امنیتي ادارو د اصلاحاتو او د سیاسي بدلون غوښتنه کوله.

 

نتنیاهو بیا د اسرائیل پر امنیت، له ایران سره پر مقابلې او د خپلو موجوده تګلارو پر دوام ټینګار کاوه. د انتخاباتو په نورو مهمو مسئلو کې د ژوند د لګښت زیاتوالی، د مذهبي یهودیانو لپاره د پوځ د خدمت قانون او د حکومت او عدلي ادارو ترمنځ اختلافونه هم شامل وو.

 

په دغو انتخاباتو کې د رایې ورکوونکو ګډون له ۷۷ فیصده زیات و، چې په تېرو څه باندې دوو لسیزو کې تر ټولو لوړه کچه بلل کېږي.

 

د انتخاباتو د درغلیو تورونه

 

د نتنیاهو لیکود ګوند د عربي ګوندونو د رایو د زیاتېدو په اړه د انتخاباتي بې قاعدګیو تورونه لګولي او د پلټنو غوښتنه یې کړې ده. لیکود ادعا کړې چې په ځینو مرکزونو کې د رایو د ورکولو پر مهال درغلۍ او د رایې ورکوونکو د اغېزمنولو هڅې شوې دي.

 

خو تر اوسه داسې شواهد نه دي وړاندې شوي چې د پراخو درغلیو ادعا دې ثابته کړي. د انتخاباتو مرکزي کمېټه د ترلاسه شوو شکایتونو ارزونه کوي. د عربي ګوندونو مشران بیا د خپلو څوکیو زیاتوالی په انتخاباتو کې د عربي وګړو د زیات ګډون نتیجه بولي.

 

د رایو شمېرنه کله بشپړېږي؟

 

د اسرائیل د انتخاباتو مرکزي کمېټې د اکتوبر د ۲۹مې په لومړیو ساعتونو کې د هغو رایو شمېرنه پیل کړې چې په ځانګړو دوه‌ګونو لفافو کې اچول شوې دي. په دغو رایو کې د پوځیانو، بندیانو، په روغتونونو کې د ناروغانو، له هېواده بهر د ډیپلوماتانو او هغو کسانو رایې شاملې دي چې په خپلو ټاکلو مرکزونو کې یې رایې نه دي اچولې.

 

د انتخاباتو چارواکي لومړی د دغو رایو اسناد ګوري، څو ډاډ ترلاسه کړي چې یوه کس له یوه ځل زیاتې رایې نه دي اچولې. د دغو رایو شمېرنه د پارلمان د څوکیو په وروستي وېش کې بدلون راوستلی شي. تمه ده چې د انتخاباتو وروستۍ رسمي پایلې د نومبر په څلورمه اعلان شي.

 

نوی وزیراعظم به څنګه ټاکل کېږي؟

 

د اسرائیل د انتخاباتو له وروستیو پایلو وروسته به ولسمشر اسحاق هرتزوګ له هغو ګوندونو سره مشورې کوي چې پارلمان ته بریالي شوي دي. ولسمشر به د حکومت جوړولو دنده هغه سیاستوال ته سپاري چې د پارلماني ګوندونو د ملاتړ په ترلاسه کولو سره د حکومت جوړولو امکان ولري.

 

په اسرائیل کې د تر ټولو لوی ګوند مشر په اتومات ډول وزیراعظم نه ټاکل کېږي. هغه سیاستوال چې د حکومت جوړولو دنده ورته وسپارل شي، عموماً ۲۸ ورځې وخت لري او ولسمشر یې دغه موده تر ۱۴ نورو ورځو غځولی شي.

 

که لومړنی ټاکل شوی سیاستوال حکومت جوړ نه کړي، د قانون له مخې نورو سیاستوالو ته هم د حکومت جوړولو موقع ورکول کېدای شي. که هېڅ یو لوری د حکومت په جوړولو بریالی نه شي، اسرائیل یو ځل بیا انتخاباتو ته تللی شي.

 

ولسمشر اسحاق هرتزوګ له سیاسي ګوندونو غوښتي چې د خبرو اترو لپاره خپل دریځونه نرم کړي او د بیا انتخاباتو مخه ونیسي.

 

د انتخاباتو پایلې د فلسطینیانو لپاره څه معنا لري؟

 

د اسرائیل د نوي حکومت جوړېدل د غزې، اشغال شوې لوېدیځې غاړې او د فلسطینیانو د راتلونکي لپاره هم اهمیت لري. د نتنیاهو په ائتلاف کې شامل ځینې ښي اړخي ګوندونه د فلسطیني دولت له جوړېدو سره مخالفت کوي او په لوېدیځه غاړه کې د اسرائیلي مېشت ځایونو د پراختیا ملاتړ کوي.

 

د آیزنکوټ مخالف ائتلاف بیا د بېلابېلو سیاسي نظریو لرونکي ګوندونه لري. هغوی د نتنیاهو د حکومت د بدلولو په غوښتنه کې ګډ دریځ لري، خو د فلسطینیانو د مسئلې په اړه یې دریځونه یو شان نه دي.

 

عربي ګوندونه د فلسطینیانو د سیاسي حقونو، د غزې د جګړې او د اسرائیل د عربي وګړو د ستونزو په اړه بېلابېلې غوښتنې لري.

 

د هغوی د څوکیو زیاتوالی په پارلمان کې د دغو مسئلو د راپورته کولو لپاره زیات استازیتوب برابروي، خو په حکومتي پرېکړو کې به یې اغېز تر ډېره په راتلونکو سیاسي موافقو پورې تړلی وي.

 

د انتخاباتو د اوسنیو پایلو له مخې، د نتنیاهو ائتلاف تر ټولو زیاتې څوکۍ لري، خو د حکومت جوړولو لپاره اړین اکثریت نه لري. د آیزنکوټ مخالف ائتلاف هم د عربي ګوندونو له ملاتړ پرته اکثریت نه شي ترلاسه کولای.

 

د رایو وروستۍ شمېرنه او د سیاسي ګوندونو ترمنځ مذاکرات به څرګنده کړي چې اسرائیل به نوی حکومت جوړ کړي او که یو ځل بیا انتخابات وشي.