چترال (شال نیوز) : د خېبر پښتونخوا په چترال کي د کانونو مالکانو ویلي چې د معدني موادو پر لېږد او د کانونو پر فعالیتونو د سرکاري بندیزونو له امله زرګونه مزدوران د روزګار له ستونزو سره مخ شوي دي.
د چترال د کانونو د مالکانو د اتحادیې مرستیال مشر بشیر احمد خان په چترال پرېس کلب کي یوې خبري غونډې ته ویلي چې د بېلابېلو سرکاري ادارو څخه د اجازت نامو ترلاسه کولو اوږدې پروسې د کانونو کارونه اغېزمن کړي دي.
نوموړي ویلي چې حتی هغه معدني مواد هم له ضلعې بهر نه پرېښودل کېږي چې له چاودېدونکو موادو پرته ایستل شوي وي. د هغه په وینا، په کانونو کي د کار بندېدو له امله ورځني مزدوران له آمدن څخه محروم شوي او د کانونو د مالکانو پانګه هم بنده پاتې ده.
د اتحادیې مشرانو د خېبر پښتونخوا له ګورنر، د معدنیاتو له وزیر او سېکرټري او د پېښور له کور کمانډر څخه غوښتي چې په دې مسئله کي مداخله وکړي او د قانوني کانونو د فعالیت لپاره دې لاره هواره کړي.
د بندیزونو قانوني علت څه دی؟
د چترال د کانونو پر فعالیتونو د بندیزونو مسئله نوې نه ده. د ۲۰۲۴ کال په اګست کي هم د کانونو مالکانو شکایت کړی و چې په سرحدي سیمو، په ځانګړي ډول ارسون کي، د امنیتي اجازت نامو شرط د کانونو کارونه اغېزمن کړي دي.
هغه مهال د اتحادیې استازو ویلي وو چې په چترال کي د کانونو ۱۸۳ اجازت نامې ورکړل شوې وې، خو یوازې په ۱۲ ځایونو کي کار روان و. دا د ۲۰۲۴ کال شمېرې دي او د ۲۰۲۶ کال د فعالو کانونو شمېر نه ښيي.
د سږ کال د سپتمبر پر ۲۷مه بیا د کانونو د مالکانو اتحادیې اعلان کړی و چې د کوز چترال ضلعي انتظامیې او د امنیتي ادارو د همغږۍ کمېټۍ د اجازت نامو او معدني موادو د لېږد ستونزې هوارې کړې دي.
د هغه انتظام له مخې، د کانونو مالکانو ته ویل شوي وو چې د کان قانوني لایسنس یا لیز، د مالک ضمانت لیک او د مزدورانو د شناخت اړوند اسناد دې د ډپټي کمشنر دفتر ته وسپاري. د معدني موادو د لېږد لپاره د سامان اسناد د ډپټي کمشنر دفتر او د لواري ټنل په پوسته کي جمع کېدل.
خو د اکتوبر په منځ کي د کانونو مالکانو بیا د بندیزونو شکایت کړی دی. دا لا نه ده څرګنده چې د سپتمبر انتظام ولې په بشپړه توګه عملي نه شو، یا کومې ادارې وروسته نوي شرطونه لګولي دي.
د خېبر پښتونخوا د اسمبلۍ د معدنیاتو کمېټۍ هم د جولای په غونډه کي د کانونو د لیزونو د منسوخېدو تر شا ناامني، د چاودېدونکو موادو د استعمال ستونزې او د ځنګلونو د ځمکو قانوني لانجې یادې کړې وې. خو دا د ټولې صوبې مسئلې وې؛ د چترال د اکتوبر د بندیزونو لپاره یې مشخص قانوني حکم نه دی ثابت کړی.
څومره مزدوران متاثره شوي دي؟
د کانونو د مالکانو اتحادیه وايي چې زرګونه مزدوران او کورنۍ د دې کاروبار له لارې روزګار ترلاسه کوي او د بندیزونو له امله یې آمدن اغېزمن شوی دی. خو اتحادیې د بېروزګاره شوو مزدورانو دقیق شمېر، د بندو کانونو نوملړ او د ورځني مالي زیان حساب نه دی وړاندې کړی.
له همدې امله د زرګونو مزدورانو د بېروزګارۍ خبره د اتحادیې د اټکل په توګه اخیستل کېږي، نه د سرکاري ادارې د تایید شوې شمېرې په توګه.
د خېبر پښتونخوا د پانګونې ادارې د معلوماتو له مخې، چترال د مرمرو، ګرینایټ، کرومایټ، قیمتي کاڼو او نورو معدني وسایلو زیرمې لري. د دغو وسایلو ایستل او بازارونو ته رسول د مقامي مزدورانو، ټرانسپورټرانو او کاروباریانو لپاره د آمدن امکانات برابروي.
د صوبايي حکومت دریځ
د اکتوبر تر ۱۹مې پورې په ترلاسه شوو سرچینو کي د چترال د موجوده بندیزونو په اړه د صوبايي معدنیاتو محکمې یا ضلعي انتظامیې نوی رسمي ځواب نه دی موندل شوی.
د صوبايي معدنیاتو محکمې عمومي دریځ دا دی چې د کانونو د اجازت نامو پروسه ساده او کمپیوټري کړي او د قانوني پانګونې لپاره اسانتیاوې برابرې کړي. خو دا عمومي پالیسي ده، د چترال د اوسني شکایت مشخص ځواب نه دی.
د کانونو د مالکانو اتحادیه غواړي چې حکومت دې د امنیتي ضرورتونو ترڅنګ د قانوني کانونو د فعالیت او معدني موادو د لېږد لپاره واضح او د عملي کېدو وړ انتظام وکړي.
تر اوسه دا هم نه ده څرګنده چې حکومت به د بندیزونو د لرې کولو، د اجازت نامو د پروسې د بدلولو یا د مزدورانو د مالي مرستې لپاره کومه نوې پرېکړه کوي.


سید اصف شاه کاکاخیل