نیویارک (شال نیوز) : د پاکستان وفاقي حکومت د خېبر پښتونخوا د هغو ۱۲ ضلعو لپاره د یوې نوې استازې او پرمختیايي شورا د جوړولو پرېکړه کړې چې د ایمرجنسۍ تر انتظام لاندې راوستل شوې دي. خو د دې شورا د غړو نومونه، شمېر او د ټاکلو وروستۍ طریقه لا نه ده اعلان شوې. دا شورا د «ایریا رېپرېزنټېټیو اېنډ ډوېلپمنټ کونسل» په نوم یادېږي، چې لنډ نوم یې «اې ار ډي سي» دی.
د اکتوبر په ۱۱مه د وفاقي حکومت په حکم کې د شورا د جوړولو انتظام شوی دی. د دې ترڅنګ د اړوندو ضلعو د انتظامي چارو لپاره جلا دفتر جوړ شوی او د شلم ګرېډ افسر محمد یحیی اخونزاده د دغو ضلعو اېډمنسټرېټر ټاکل شوی دی.
د نوي انتظام له مخې، شورا به د خلکو د ستونزو، پرمختیايي اړتیاوو او د حکومتي ادارو ترمنځ د همغږۍ په اړه سپارښتنې کوي، خو د حکومتي پرېکړو د عملي کولو واکونه به له اېډمنسټرېټر او اړوندو ادارو سره وي.
د شورا غړي به څنګه ټاکل کېږي؟
د اکتوبر په ۱۳مه د شورا د جوړښت په اړه خپاره شوي معلومات ښيي چې د غړو په نومولو کې به د هرې ضلعې نفوس، جغرافیایي پراخوالی او قبایلي استازیتوب په پام کې نیول کېږي. د اېکسپرېس اردو د راپور له مخې، په قبایلي ضلعو کې به د غړو د نومولو پر مهال د جرګو او ځايي مشرانو د مشورو دود ته هم پام کېږي.
په راپور کې د غړو لپاره د ښه شهرت او له وسله والو ډلو سره د اړیکو نه لرلو شرطونه هم یاد شوي دي. خو دا لا نه ده څرګنده چې نوماندان به څوک وړاندیز کوي، وروستۍ منظوري به یې کومه اداره ورکوي او د خلکو د اعتراضونو د اورېدو لپاره به څه انتظام وي.
د شورا د غړو د شمېر په اړه هم بېلابېل معلومات خپاره شوي دي. دنیا نیوز د اکتوبر په ۱۲مه راپور ورکړی و چې د هرې ضلعې لپاره د دوو استازو او په مجموع کې د ۲۴ غړو وړاندیز شوی دی. په نورو راپورونو کې د ۴۰ تر ۵۰ غړو پورې شمېر هم یاد شوی دی. خو وفاقي حکومت تر اوسه د شورا د غړو وروستی شمېر نه دی اعلان کړی.
د شورا مشري او غونډې
د وفاقي حکومت په حکم کې د شورا د چیئرمېن، وائس چیئرمېن، ترجمان او غړو یادونه شوې ده.
د اکتوبر په ۱۳مه په خپرو شویو معلوماتو کې ویل شوي چې چیئرمېن او وائس چیئرمېن به د شورا غړي په خپلو منځونو کې ټاکي.
په دغو معلوماتو کې دا هم راغلي چې شورا به هرې ۱۵ ورځې وروسته غونډه کوي او د اړتیا په صورت کې به اضافي غونډې هم رابلل کېږي. خو د شورا د مشرانو د ټاکلو طریقه، د غړو د کار موده او د غونډو وروستي اصول لا په رسمي توګه نه دي روښانه شوي.
شورا به څه کار کوي؟
د نوي انتظام له مخې، شورا به په اړوندو ضلعو کې د خلکو ستونزې او پرمختیايي اړتیاوې په ګوته کوي او د حل لپاره به یې حکومت ته سپارښتنې وړاندې کوي. په دغو اړتیاوو کې تعلیم، روغتیا، سړکونه، روزګار، کاروبار او نور ولسي خدمتونه شامل دي.
د شورا غړي به د ضلعو له انتظامیې سره هم اړیکې ساتي او د پرمختیايي منصوبو په اړه به خپل نظر وړاندې کوي. خو په خپاره شوي وفاقي حکم کې شورا ته د پرمختیايي فنډونو د مستقیم وېش، د حکومتي افسرانو د ټاکلو یا د منصوبو د وروستۍ منظورۍ خپلواک واک نه دی څرګند شوی. دا واکونه به د نوي انتظامي دفتر او اړوندو حکومتي ادارو له لارې کارول کېږي.
د ۱۲ ضلعو انتظام به د چا په لاس کې وي؟
وفاقي حکومت د دغو ضلعو لپاره د «ایریا ډوېلپمنټ سېکرټرېټ» په نوم جلا انتظامي دفتر جوړ کړی دی.
د اکتوبر په ۱۳مه د خپرې شوې اعلامیې له مخې، د شلم ګرېډ افسر محمد یحیی اخونزاده د دې دفتر اېډمنسټرېټر ټاکل شوی دی. اخونزاده تر دې مخکې د وزیراعظم په دفتر کې د اېډېشنل سېکرټري په توګه دنده ترسره کوله.
د نوي انتظام له مخې، هغه ته د ضلعو د انتظامیې، پولیسو، امنیتي همغږۍ، پرمختیايي کارونو او اړوندو حکومتي ادارو د څارنې پراخ واکونه ورکړل شوي دي. د وفاقي حکم له مخې، د اېډمنسټرېټر انتظامي لارښوونې به په ټاکل شویو ضلعو کې د صوبايي حکومت د حکمونو په شان قانوني حیثیت لري.
نوموړی به د وفاقي حکومت او د خېبر پښتونخوا د ګورنر فیصل کریم کنډي د لارښوونو له مخې خپلې چارې پر مخ وړي. د نوي انتظام له مخې، د پولیسو او نورو حکومتي ادارو ترمنځ همغږي به هم د اېډمنسټرېټر له لارې کېږي.
کومې ضلعې په دې انتظام کې شاملې دي؟
په دې ۱۲ ضلعو کې باجوړ، مومند، خېبر، کرمه، اورکزي، شمالي وزیرستان، بر جنوبي وزیرستان، کوز جنوبي وزیرستان، بنو، لکي مروت، ټانک او ډېره اسماعیل خان شامل دي. له دغو څخه اته د پخوانیو قبایلي سیمو ضلعې دي، چې په ۲۰۱۸ کال کې له خېبر پښتونخوا سره یوځای شوې وې. پاتې څلور ضلعې بنو، لکي مروت، ټانک او ډېره اسماعیل خان دي.
وفاقي حکومت ولې دا انتظام جوړ کړی؟
وفاقي حکومت وايي چې په دغو ضلعو کې د وسله والو بریدونو او خراب امنیتي وضعیت له امله د خلکو د ژوند او مال ساتنې او د حکومتي ادارو د پیاوړي کولو لپاره ځانګړي اقدامات ضروري شوي دي. د کورنیو چارو وفاقي وزیر محسن نقوي د اکتوبر په ۱۱مه ویلي وو چې په ځینو ضلعو کې امنیتي وضعیت دومره خراب شوی چې خلک د ماښام له وخت وروسته له کورونو نه شي وتلای.
د اطلاعاتو وفاقي وزیر عطاالله تارړ هم د تحریک انصاف پر صوبايي حکومت تور لګولی چې د وسله والو ډلو د مخنیوي لپاره یې لازم اقدامات نه دي کړي. خو تحریک انصاف د ګورنر راج او ایمرجنسۍ له لګولو سره مخالفت کړی او دا یې د صوبې په چارو کې د وفاقي حکومت لاسوهنه بللې ده.
د وفاقي حکومت په وینا، د نوي انتظام مقصد د امنیت ښه کول، د حکومتي ادارو پیاوړي کول او د پرمختیايي کارونو چټکول دي.
د منتخب استازو واکونه به څه کېږي؟
د نوي انتظام یوه مهمه پوښتنه د صوبايي حکومت، منتخب اسمبلی غړو او بلدیاتي استازو د واکونو په اړه ده. وفاقي حکومت د اساسي قانون د ۲۳۲مې او ۲۳۴مې مادې له مخې د ایمرجنسۍ او ګورنر راج انتظام اعلان کړی دی.
د اکتوبر د ۱۱مې په حکم کې د ټاکل شویو ضلعو لپاره ځانګړی انتظام جوړ شوی او اېډمنسټرېټر ته د صوبايي حکومت یو شمېر مهم واکونه سپارل شوي دي. خو دا لا نه ده څرګنده چې د نوې شورا له جوړېدو وروسته به منتخب ولسي استازي په پرمختیايي پرېکړو کې څومره برخه لري او د شورا او بلدیاتي ادارو ترمنځ به د کار وېش څنګه وي.
د دې ترڅنګ د نوي انتظام قانوني حیثیت او د اساسي قانون له مخې د وفاقي او صوبايي واکونو حدود هم د بحث وړ دي.
له قبایلي ضلعو سره د یوځای کېدو وروسته نوی بدلون
په ۲۰۱۸ کال کې د پاکستان د اساسي قانون له ۲۵م تعدیل وروسته پخوانۍ وفاقي قبایلي سیمې له خېبر پښتونخوا سره یوځای شوې. له دې بدلون سره په قبایلي سیمو کې د صوبايي حکومت، عدالتونو، پولیسو او نورو ادارو د واکونو د پراخېدو لړۍ پیل شوه.
خو د دغو سیمو خلک له هغه وخت راهیسې د امنیت، پرمختیايي فنډونو، تعلیم، روغتیا، سړکونو او روزګار په برخو کې د خپلو ستونزو د حل غوښتنې کوي. د جګړو او پوځي عملیاتو له امله بېځایه شوې کورنۍ هم د خپلو کورونو د بیا رغولو، د زیانونو د معاوضې او د ژوند د اسانتیاوو د برابرولو غوښتنې لري.
اوس د نوې شورا جوړول په داسې وخت کې کېږي چې د دغو ضلعو انتظامي واکونه د ایمرجنسۍ تر ځانګړي انتظام لاندې راوستل شوي دي. د شورا د جوړولو په اړه تر ټولو مهمه پوښتنه دا ده چې ایا د سیمې خلک به د خپلو استازو په ټاکلو کې مستقیمه برخه ولري، که به غړي د وفاقي حکومت له خوا نومول کېږي.
دا هم نه ده څرګنده چې ښځو، ځوانانو، منتخب بلدیاتي استازو، بېځایه شویو کورنیو او مدني ټولنې ته به په شورا کې څومره استازیتوب ورکړل شي. د اکتوبر تر ۱۳مې د شورا د جوړولو انتظام شوی او د ۱۲ ضلعو اېډمنسټرېټر هم ټاکل شوی دی، خو د شورا د غړو وروستی لېست، د هرې ضلعې برخه او د لومړۍ غونډې رسمي نېټه لا نه ده اعلان شوې.


مجید بابر