کییف : د امریکا د ولسمشر ،ډونالډ ټرمپ، دوه استازي، سټیو وېټکاف او جېرډ کوشنر، په مسکو کې له روسي ولسمشر ولادیمیر پوتین سره تر درې ساعته خبرو وروسته د یکشنبې په ورځ، د سپتمبر پر ۶مه، کییف ته رسېدلي او د اوکراین له ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي سره یې د جګړې د ختمولو پر لارو خبرې کړې دي.

دا د ټرمپ د سولې د تازه هڅو په لړ کې د وېټکاف او کوشنر لومړی ګډ سفر دی چې په مستقیم ډول یې مسکو او کییف دواړه شامل کړي دي. دوي لومړی د شنبې په ورځ، د سپټمبر پر پنځمه، په کرملین کې له پوتین سره ولیدل او وروسته د پولنډ د ژېشوف ښار له لارې اوکراین ته ولاړل.

د رویټرز د راپور له مخې، زېلېنسکي ،د سپتمبر په ۶مه، له امریکايي استازو سره د خبرو پر مهال ویلي چې د جګړې د ختمولو لپاره د امریکا ګډون مهم دی او اوکراین د جګړې تر ختمېدو وروسته د خپلو امنیتي ضمانتونو په اړه خپل وړاندیزونه چمتو کړي دي.

د بریتانیا، فرانسې او جرمني امنیتي سلاکاران هم د امریکايي استازو د سفر پر مهال په کییف کې موجود وو، چې دا د سولې په روانو هڅو کې د اروپايي هېوادونو د مستقیمې ونډې څرګندونه کوي.

وېټکاف او کوشنر تر کییف مخکې د شنبې په ورځ په مسکو کې له پوتین سره درې ساعته او لس دقیقې خبرې کړې وې. د کرملین په وینا، په دې خبرو کې د اوکراین د جګړې ترڅنګ د امریکا او روسیې ترمنځ د راتلونکو اړیکو او د ممکنه سیاسي او اقتصادي همکاریو پر ځینو برخو هم بحث شوی دی.

وېټکاف د غونډې په پېل کې پوتین ته د ولسمشر ټرمپ سلامونه ورسول او ویې ویل چې د امریکا ولسمشر ترې غوښتي د هغه نېکې هیلې ورورسوي. هغه دغه راز د امریکايي پلاوي د سفر پر مهال د امنیت لپاره د روسیې له خوا د اسانتیاوو مننه کړې ده.

پوتین ویلي، روسیه به د امریکايي استازو او د خبرو د بهیر د امنیت لپاره ټول اړین اقدامات وکړي. د پوتین د بهرني سیاست سلاکار یوري اوشاکوف د غونډې تر پای وروسته خبرې «رغنده، څرګندې او ګټورې» بللې، خو د جګړې د ختمولو یا عمومي اوربند په اړه یې د کومې موافقې اعلان نه دی کړی.

د امریکايي استازو د سفر په تړاو د هوايي بریدونو د درېدو موضوع هم د پام وړ وه، خو د روسیې او اوکراین ترمنځ عمومي درې ورځنی اوربند نه دی شوی.

د راپورونو له مخې، د امریکايي استازو د سفر او مذاکراتو پر مهال پر کییف او مسکو د ځینو هوايي بریدونو د محدودولو لپاره موقتي ترتیبات شوي وو، خو په نورو جبهو کې جګړه روانه پاتې شوه. دا توپیر مهم دی، ځکه د پلازمېنو پر ضد د بریدونو لنډمهاله درول د ټولې جګړې د اوربند معنا نه لري.

ولسمشر ټرمپ د سپتمبر پر ۴مه ویلي وو چې وېټکاف او کوشنر مسکو او اوکراین ته د سولې د یوې مشخصې طرحې د وړاندې کولو لپاره ځي. ټرمپ د دې طرحې بشپړ جزییات نه دي خپاره کړي، خو ویلي یې دي چې هدف یې د روسیې او اوکراین د جګړې ختمول دي.

د سولې د روانو خبرو تر ټولو لوي اختلاف د اوکراین د ختیځو سیمو، په ځانګړي ډول د دونباس د راتلونکي کنټرول پر سر دی. روسیه غواړي اوکراین هغه سیمې پرېږدي چې مسکو یې د روسیې برخه بولي، خو کییف د خپلې خاورې د قانوني ملکیت له پرېښودو سره مخالفت کوي.

اوکراین وايي، د سولې هره ممکنه موافقه باید د هېواد حاکمیت، امنیت او د راتلونکو بریدونو پر وړاندې تضمینونه خوندي کړي. کییف له امریکا او اروپايي متحدینو غواړي چې د هرې سولې له موافقې وروسته د وسلو، هوايي دفاع او نورو امنیتي همکاریو په اړه روښانه ژمنې وکړي.

روسیه بیا وايي، یوازې لنډمهاله اوربند ورته کافي نه دی او د جګړې هغه څه چې مسکو یې «بنسټیز لاملونه» بولي باید حل شي. مسکو د اوکراین د ځینو ختیځو او سویلي سیمو د راتلونکي وضعیت ترڅنګ د اوکراین د پوځي او امنیتي اړیکو په اړه هم ځانګړي شرطونه لري.

د دغو اختلافونو له امله تر اوسه د دواړو خواوو ترمنځ د سولې پر یو بشپړ چوکاټ موافقه نه ده شوې. د سولې له تازه هڅو سره سره جګړه په بشپړ ډول نه ده درېدلې.

روسیې په وروستیو اوونیو کې د اوکراین پر ښارونو د ډرونونو او میزایلو بریدونه کړي او اوکراین هم د روسیې دننه پر پوځي او د انرژۍ پر ځینو تاسیساتو د ډرون بریدونو ته دوام ورکړی دی. د اوکراین لپاره د راتلونکي ژمي مسئله هم مهمه ده، ځکه روسیې په تېرو کلونو کې د دې هېواد د برېښنا او انرژۍ پر شبکو پراخ بریدونه کړي دي.

کییف غواړي د سولې له خبرو سره یوځای د ژمي لپاره د انرژۍ د شبکې د خوندي کولو او د هوايي دفاع د پیاوړتیا لپاره هم د خپلو متحدینو ملاتړ ترلاسه کړي. د بریتانیا، فرانسې او جرمني د امنیتي سلاکارانو موجودیت ښيي چې اروپايي هېوادونه غواړي د سولې په هره احتمالي موافقه کې مستقیم رول ولري.

د اروپا لپاره تر ټولو مهمې پوښتنې دا دي چې د جګړې له ختمېدو وروسته به د اوکراین امنیت څنګه خوندي کېږي، پر روسیې لګېدلي بندیزونه به څه کېږي او که بیا جګړه پېل شي، د امریکا او اروپا غبرګون به څه وي.

اروپايي چارواکو په وار وار ویلي چې د اوکراین په اړه باید د اوکراین له ګډون پرته کومه پرېکړه ونه شي. د روسیې چارواکو د پوتین او ټرمپ د یوې بلې احتمالي غونډې امکان هم یاد کړی دی.

یوري اوشاکوف ویلي، کېدی شي پوتین او ټرمپ د نومبر په میاشت کې په چین کې د اسیا ـ پاسفیک اقتصادي همکاریو د سرمشریزې پر مهال سره وویني، خو تر اوسه داسې کومه غونډه رسمي شوې نه ده.

تر یکشنبې، د سپتمبر تر شپږمې، د ټرمپ استازي له پوتین سره تر خبرو وروسته کییف ته رسېدلي او له زېلېنسکي سره یې خبرې کړې دي، خو د مسکو او کییف د دې تازه ډیپلوماټیک پړاو له پایلې تر اوسه د عمومي اوربند یا د جګړې د ختمولو کومه وروستۍ موافقه نه ده اعلان شوې.

په همدې وخت کې د جګړې په بېلابېلو جبهو کې نښتې روانې دي او د مسکو او کییف ترمنځ پر هغو اساسي مسایلو لا هم ژور اختلافونه شته چې د سولې هره موافقه پرې تړلې ده: د اوکراین د خاورې راتلونکی، د دونباس کنټرول، د اوکراین امنیتي ضمانتونه او د اوږدمهاله اوربند شرایط.