ګجرات (شال نیوز) : د هند په ګجرات ایالت کې د غوا د حلالولو په جرم د درېیو مسلمانانو پر عمري بند محکومېدو یو ځل بیا په دغه هېواد کې د غوا د مذهبي اهمیت او د هغې د ساتنې د قوانینو په اړه بحثونه راپورته کړي دي.

په هند کې غوا د ډېرو هندوانو لپاره سپېڅلې ګڼل کېږي. د دغه هېواد په ګڼو ایالتونو کې یې حلالول منع دي او په ځینو سیمو کې د دې جرم سزا تر عمري بند پورې رسېږي. خو په ټول هند کې د غوا د حلالولو او د هغې د غوښې د خرڅولو لپاره یو شان قوانین نشته.

د هندوستان ټایمز د راپور له مخې، د ګجرات یوې محکمې درې مسلمانان په دې جرم مجرم پېژندلي چې د ۲۰۲۴ کال د اګست پر ۲۲مه یې د ګاندي‌نګر په سیمه کې غوا حلاله کړې او غوښه یې د خرڅلاو لپاره چمتو کړې وه.

محکمې هر یو پر عمري بند او درې لکه هندي روپیو جریمې محکوم کړی دی. په همدې قضیه کې دوه نور تورن کسان د کافي ثبوتونو د نشتوالي له امله خوشې شوي دي. د محکمې دا پرېکړه په داسې حال کې شوې چې په هند کې د غوا ساتنه له ډېرې مودې راهیسې د مذهبي عقایدو، ټولنیزو دودونو، سیاست او قانون یوه حساسه موضوع ده.

په هندو مذهب کې غوا څه اهمیت لري؟

هند د نړۍ له هغو هېوادونو څخه دی چې بېلابېل مذهبونه، ژبې او کلتورونه پکې موجود دي. د دغه هېواد نږدې اتیا سلنه وګړي د هندو مذهب پیروان دي او د ډېرو هندوانو په مذهبي او کلتوري ژوند کې غوا ځانګړی ځای لري.

هندوان غوا ته د «ګاو ماتا» نوم کاروي چې مانا یې «مور غوا» ده. د دې نوم تر شا دا عقیده موجوده ده چې غوا انسانانو ته شیدې ورکوي، د هغوی په روزنه کې مرسته کوي او له پخوا راهیسې د کرنیز ژوند یوه مهمه برخه پاتې شوې ده. په هندو مذهبي روایتونو کې غوا د مهربانۍ، سخاوت، زغم او د ژوند د دوام نښه ګڼل کېږي.

د هندو مذهب له مشهورو مذهبي څېرو څخه کرشنا په ګڼو روایتونو او انځورونو کې له غواګانو او شپنو سره ښودل کېږي. د هندوانو په ځینو مذهبي کتابونو کې د غوا ساتنې او درناوي ته ځانګړی اهمیت ورکړل شوی دی.

د هند په ځینو سیمو کې د مذهبي مراسمو پر مهال غواګانې په ګلونو سینګارېږي، خوراک ورکول کېږي او خلک یې درناوی کوي. خو د غوا د درناوي په اړه د ټولو هندوانو عقیدې او دودونه یو شان نه دي. ډېری هندوان غوا سپېڅلې ګڼي، خو دا په دې مانا نه ده چې ټول یې د خدای په توګه لمانځي.

د غوا د درناوي دود له کومه پیل شوی؟

په پخوانۍ هندي ټولنه کې کرنه د خلکو د ژوند او اقتصاد مهمه برخه وه. غواګانو او غویانو د شیدو، کرنیزو چارو، د بارونو د لېږدولو او د کورنیو د اړتیاوو په پوره کولو کې مهم رول درلود.

د غوا شیدې، مستې، کوچ او غوړي د خوراک ترڅنګ په ځینو مذهبي مراسمو کې هم کارېدل. د غوا خوشایي د کرنیزو ځمکو لپاره د سرې او په کلیوالو سیمو کې د سون توکي په توګه کارول کېده.

د وخت په تېرېدو د غوا اقتصادي اهمیت له مذهبي عقایدو سره یو ځای شو او د هغې ساتنې د ډېرو هندوانو په مذهبي او کلتوري ژوند کې ځانګړی ځای پیدا کړ. خو د هند د تاریخ څېړونکي وايي چې د غوا د غوښې خوړلو په اړه د خلکو نظرونه په ټولو تاریخي دورو کې یو شان نه وو.

د لرغوني هند د خوراکي دودونو په اړه څېړنې ښيي چې د څارویو د غوښې خوړلو او قربانۍ دودونه د وخت، سیمې او ټولنیزو ډلو له مخې توپیر درلود. په وروستیو پېړیو کې د غوا ساتنه د هندو مذهبي هویت له مهمو نښو څخه وګرځېده او ورو ورو یې سیاسي اهمیت هم پیدا کړ.

په هند کې د غوا د حلالولو قانون څه وايي؟

د هند د اساسي قانون ۴۸مه ماده حکومتونو ته لارښوونه کوي چې د کرنې او مالدارۍ د پرمختګ لپاره اقدامات وکړي او د غواګانو، خوسکیو او د شیدو او کرنې لپاره د ګټورو څارویو د حلالولو مخنیوی وکړي.

خو دا ماده پخپله د جرم او سزا قانون نه دی. د هند ایالتي حکومتونو د څارویو د ساتنې لپاره جلا قوانین جوړ کړي دي. له همدې امله په هند کې د غوا د حلالولو قانون له یوه ایالت څخه بل ته توپیر لري.

په ګجرات، اترپردېش، هریانه او مهاراشترا کې د غوا پر حلالولو سخت بندیزونه لګېدلي دي. خو په کېرالا، لوېدیځ بنګال او ځینو نورو سیمو کې د څارویو د حلالولو لپاره بېلابېل قانوني شرایط موجود دي او د ګجرات په څېر عمومي بندیزونه نه دي لګول شوي.

په ځینو ایالتونو کې د غوا حلالول منع دي، خو د مېښې حلالول د ځانګړو مقرراتو له مخې اجازه لري. په همدې دلیل په هند کې د غوايي غوښې د خرڅلاو او خوړلو قانوني وضعیت په ټولو سیمو کې یو شان نه دی.

په ګجرات کې ولې د غوا حلالولو سزا عمري بند ده؟

ګجرات د هند له هغو ایالتونو څخه دی چې د غوا د ساتنې لپاره تر ټولو سخت قوانین لري. په دغه ایالت کې د څارویو د ساتنې قانون په ۱۹۵۴ کال کې جوړ شوی و، خو وروسته څو ځله بدل شوی دی.

په ۲۰۱۱ کال کې، هغه مهال چې نرېندرا مودي د ګجرات اعلی وزیر و، د غوا د حلالولو او د هغې د غوښې د پېر، پلور او لېږدولو په اړه قوانین نور هم سخت شول.

په ۲۰۱۷ کال کې د ګجرات ایالتي اسمبلۍ په قانون کې نور بدلونونه راوستل او د غوا د حلالولو سزا یې تر عمري بند پورې لوړه کړه. د دغه قانون له مخې د غوا حلالول له لسو کلونو بند څخه تر عمري بند پورې سزا لرلای شي.

د غوايي غوښې د ساتلو، خرڅولو او لېږدولو ځینې جرمونه هم د بند او جریمې سبب کېدای شي. د ګجرات حکومت د دغو قوانینو د سختولو دلیل د غوا ساتنه او د خلکو مذهبي عقایدو ته درناوی بللی دی.

د ګجرات محکمې په خپله پرېکړه کې څه ویلي؟

د ګجرات د کالول محکمې د درېیو کسانو د قضیې په پرېکړه کې د غوا مذهبي اهمیت ته هم اشاره کړې ده. د هندي رسنیو د راپورونو له مخې، قاضي بي آر راجپوت په خپله پرېکړه کې د هندو مذهب له لرغونو کتابونو څخه یادونې کړې او ویلي یې دي چې غوا د هندو ټولنې په مذهبي او کلتوري ژوند کې ځانګړی مقام لري.

د پولیسو په وینا، د ۲۰۲۴ کال د اګست پر ۲۲مه د ګاندي‌نګر په جاملا کلي کې له یوه کوره ۲۷۷ کیلوګرامه غوښه ترلاسه شوې وه. پولیسو ویلي چې د غوښې لابراتواري معایناتو ښودلې وه چې دا د غوايي غوښه وه.

د تورنو کسانو وکیلانو د غوښې د نمونو د اخیستلو، ساتلو او معاینې پر طریقه اعتراضونه کړي وو، خو محکمې د هغوی اعتراضونه ونه منل. دفاعي وکیلانو د سزا د کمولو غوښتنه هم کړې وه او ویلي یې وو چې تورن کسان د خپلو کورنیو د روزۍ ګټونکي دي او مخکې جرمي سابقه نه لري.

خو محکمې درې کسان مجرم وپېژندل او هر یو یې پر عمري بند محکوم کړ. د محکمې د پرېکړې قانوني بنسټ د ګجرات د څارویو د ساتنې قانون او نور اړوند قوانین وو.

د هندوانو ترمنځ د غوا د غوښې په اړه څومره حساسیت شته؟

د امریکا د پیو څېړنیز مرکز په ۲۰۲۱ کال کې د هند د مذهبي عقایدو په اړه د یوې پراخې سروې پایلې خپرې کړې. د دې سروې له مخې، ۷۲ سلنه هندوان په دې نظر وو چې هغه څوک چې د غوا غوښه خوري، هندو نه شي کېدای. خو د هند په بېلابېلو سیمو کې د خلکو نظرونه د پام وړ توپیر لري.

په شمالي او مرکزي هند کې د غوا د غوښې خوړلو په اړه مذهبي حساسیت زیات دی، خو د سویلي هند په ځینو سیمو کې د خلکو خوراکي دودونه توپیر لري. په هند کې مسلمانان، عیسویان، د دلت ټولنې ځینې غړي او د نورو ټولنو خلک د غوښې د خوړلو بېلابېل دودونه لري.

د پیو څېړنیز مرکز سروې دا هم ښودلې چې د هندوانو یوه برخه غوښه نه خوري، خو ټول هندوان سبزي خوړونکي نه دي. له همدې امله د هند د ټولو وګړو د خوراکي دودونو په اړه یو شان نظر نه شي وړاندې کېدای.

د غوا ساتنه څنګه په سیاسي مسئله بدله شوه؟

د غوا د ساتنې موضوع په هند کې اوږد سیاسي تاریخ لري. د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د غوا د ساتنې لپاره مذهبي او ټولنیز خوځښتونه پیل شول. په ځینو سیمو کې د غوا د حلالولو پر سر د هندوانو او مسلمانانو ترمنځ شخړې هم رامنځته شوې.

په ۱۹۴۷ کال کې د هند له خپلواکۍ وروسته هم دا موضوع د مذهبي سازمانونو او سیاسي ګوندونو د بحثونو برخه پاتې شوه. د هند واکمن بهارتیا جنتا ګوند او د هندو ملتپالنې ځینې سازمانونه د غوا د ساتنې د سختو قوانینو ملاتړ کوي.

د دوی په نظر، د غوا ساتنه د مذهبي ارزښتونو، کلتوري میراث او د څارویو د خوندیتوب مسئله ده. خو د بشري حقونو فعالان او ځینې حقوقپوهان د دغو قوانینو د عملي کېدو پر طریقه نیوکې کوي.

دوی وايي چې د غوا د ساتنې په نوم ځینې اقدامات د مذهبي اقلیتونو او د څارویو د کاروبار د خلکو پر ژوند منفي اغېز کوي. په هند کې داسې پېښې هم راپور شوې دي چې خلکو د غوا د حلالولو یا د هغې د غوښې د لېږدولو په شک پر کسانو بریدونه کړي دي.

په دغو پېښو کې مسلمانان او دلت وګړي هم وژل شوي دي. د بشري حقونو سازمانونو له هندي چارواکو غوښتي چې د غوا د ساتنې په نوم د تاوتریخوالي مخه ونیسي او د قانون له چوکاټه بهر د خلکو پر ضد اقداماتو ته اجازه ورنه کړي.

خو د غوا د ساتنې مذهبي عقیده او د خلکو پر ضد تاوتریخوالی دوه بېلې مسئلې دي او د هند ټول هندوان د دغو پېښو ملاتړ نه کوي.

د غوا د ساتنې قوانین پر اقتصاد څه اغېز لري؟

په هند کې میلیونونه خلک په کرنه، مالدارۍ، د څارویو په پېر او پلور، د غوښې په کاروبار او د څرمنو په صنعت کې کار کوي. د غوا د حلالولو او لېږدولو سخت قوانین د دغو کاروبارونو پر ځینو برخو اغېز کوي.

په ځانګړي ډول هغه مالداران له ستونزو سره مخ کېدای شي چې زړې غواګانې لري او نورې شیدې نه ورکوي. د دغو څارویو خوراک، درملنه او ساتنه لګښت غواړي. ځینې مالداران وايي چې د زړو څارویو د خرڅولو د لارو محدودېدو د هغوی اقتصادي ستونزې زیاتې کړې دي.

له بلې خوا د غوا د ساتنې پلویان وايي چې حکومتونه باید د زړو او بې سرپرسته غواګانو لپاره د ساتنې مرکزونه جوړ کړي. په هند کې دغه مرکزونه د «ګوشالا» په نوم یادېږي. په ځینو مرکزونو کې سلګونه او ان زرګونه غواګانې ساتل کېږي. د دغو مرکزونو د لګښتونو، د څارویو د خوراک او د هغوی د روغتیا په اړه هم وخت په وخت بحثونه کېږي.

ایا د غوا د حلالولو قوانین د مذهبي ازادۍ خلاف دي؟

دا په هند کې یوه مهمه حقوقي او ټولنیزه پوښتنه ده. د هند اساسي قانون د مذهبي ازادۍ او د قانون په وړاندې د برابرۍ اصول خوندي کوي، خو حکومتونو ته د څارویو د ساتنې او د کرنې د پرمختګ لپاره د قوانینو جوړولو واک هم ورکوي.

د غوا د ساتنې د قوانینو پلویان وايي چې دغه قوانین د څارویو د ساتنې او د خلکو د مذهبي عقایدو د درناوي لپاره اړین دي. منتقدان بیا د خوراک د انتخاب، د کاروبار د حقونو، مذهبي ازادۍ او د قانون د یو شان عملي کېدو پوښتنې راپورته کوي.

د هند سترې محکمې هم په بېلابېلو وختونو کې د څارویو د حلالولو د بندیزونو په اړه قضیې اورېدلې دي. په ۱۹۵۸ کال کې سترې محکمې د غوا او خوسي پر حلالولو ځینې بندیزونه قانوني وبلل، خو د نورو څارویو په اړه یې د هغه وخت د قوانینو او اقتصادي شرایطو له مخې توپیر وکړ.

په ۲۰۰۵ کال کې سترې محکمې د ګجرات د قانون له مخې د غوايي نسل د ځینو نورو څارویو پر حلالولو د بندیز ملاتړ هم وکړ. دا پرېکړې ښيي چې د غوا ساتنه په هند کې یوازې مذهبي بحث نه دی، بلکې د اساسي قانون، کرنې، اقتصاد او د خلکو د حقونو له مسئلو سره هم تړلې ده.

د ګجرات تازه قضیه څه اهمیت لري؟

په ګجرات کې د درېیو مسلمانانو پر عمري بند محکومېدو د دغه ایالت د څارویو د ساتنې د سختو قوانینو عملي بڼه یو ځل بیا څرګنده کړې ده. په دې قضیه کې محکمې د پولیسو شواهد ومنل، درې کسان یې مجرم وپېژندل او دوه نور یې د کافي ثبوتونو د نشتوالي له امله خوشې کړل.

د محکمې پرېکړه په داسې هېواد کې شوې چې د غوا د مذهبي مقام په اړه د خلکو عقیدې، د غوښې د خوړلو دودونه او د څارویو د ساتنې قوانین له یوې سیمې څخه بلې ته توپیر لري.

د هند د ډېرو هندوانو لپاره غوا د مذهبي درناوي وړ ده، خو د دغه هېواد د نورو ټولنو لپاره د څارویو روزنه، د غوښې کاروبار او د خوراک دودونه د ورځني ژوند او روزګار برخه دي. همدا توپیرونه د دې سبب شوي چې د غوا د ساتنې موضوع د هند په مذهبي، ټولنیزو، اقتصادي او سیاسي بحثونو کې مهم ځای ولري.

د ګجرات د محکمې تازه پرېکړه ښيي چې په دغه ایالت کې د غوا حلالول داسې جرم ګڼل کېږي چې سزا یې تر عمري بند پورې رسېدای شي، په داسې حال کې چې د هند په نورو سیمو کې د همدې موضوع لپاره بېلابېل قوانین موجود دي.