شال نیوز
تهران / واشنګټن /اسلام اباد / مسقط : د ایران او امریکا د نږدې شپږ میاشتنۍ جګړې په اړه ،د اګست پر ۲۵مه، ناوخته یو مهم، خو لا ناتایید شوی سفارتي پرمختګ مخې ته راغلی دی. د روسیې دولتي خبري اژانس «ریا نووستي» د پاکستاني پوځي او ایراني امنیتي سرچینو په حواله وايي، چې واشنګټن او تهران د اوربند پر اصل سلا شوي دي او د احتمالي تفاهم یوه مهمه برخه به د هرمز په تنګي کې د سوداګریزو بېړیو د ازاد تګ راتګ بیا بحالي وي.
«ریا نووستي» وايي، چې د دې احتمالي اوربند رسمي اعلان ښیي په راتلونکو ورځو کې وشي او تر هغه وروسته به د خبرو او تخنیکي ناستو نوی پړاو پېل شي. خو تر دې دمه نه سپینې ماڼۍ او نه د ایران حکومت په رسمي ډول ویلي دي چې وروستۍ موافقه شوې ده. له همدې امله شال نیوز دا خبر د یو مهم سفارتي پرمختګ په توګه رااخلي، خو د بشپړ او رسمي اوربند په توګه یې لا نه تاییدوي.
د روسي اژانس د راپور اهمیت په دې کې دی چې دا دعوه په داسې ورځ شوې ده چې پاکستان، ایران او عمان هم د جګړې د کمولو او د هرمز د بیا فعالولو په اړه جلا جلا مثبتې نښې ورکړې دي. د رویټرز له مخې، د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي ویلي دي، چې د فیلډ مارشل عاصم منیر په مشرۍ پاکستاني پلاوي په تهران کې له ایراني مشرتابه سره د جګړې د ختمولو، په سیمه کې د لا پراخې بې ثباتۍ د مخنیوي او د هرمز د بیا پرانیستلو په اړه «د پام وړ پرمختګ» کړی دی.
عاصم منیر په تهران کې له ولسمشر مسعود پزشکیان او نورو لوړپوړو ایراني چارواکو سره لیدلي دي. تهران ته تر سفر مخکې هغه له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره هم خبرې کړې وې.
پاکستان له څو میاشتو راهیسې د واشنګټن او تهران ترمنځ د پیغامونو په رسولو او د خبرو لپاره د لارې په هوارولو کې د منځګړي رول لوبوي، خو اسلام اباد هم تر اوسه په خپل رسمي بیان کې نه دي ویلي چې امریکا او ایران د اوربند وروستۍ موافقه کړې ده.
په همدې وخت کې هرمز تنګی د احتمالي جوړجاړي تر ټولو مهمه برخه ګرځېدلې ده. ایران او عمان د اګست پر ۲۵مه په تهران کې د یوه موقتي سمندري دهلېز، د ماینونو د پاکولو او وروسته د یوې دایمي تګ راتګ لارې پر جوړولو خبرې کړې دي. د عمان د بهرنیو چارو وزیر بدر البوسعیدي ویلي دي، هیله لري چې د سوداګریزو بېړیو لپاره دا موقتي لاره زر اعلان شي.
خو د ایران د بهرنیو چارو وزارت تازه وضاحت ښيي چې د هرمز د «ازاد تګ راتګ» معنا به، لږ تر لږه په لومړي پړاو کې، محدوده وي. د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال کاظم غریب ابادي ویلي دي، چې د ایران او عمان تر بحث لاندې موقتي انتظام به یوازې سوداګریزو بېړیو ته د تېرېدو اجازه ورکوي او پوځي بېړۍ به د هرمز له لارې د تګ حق نه لري. د هغه په وینا، ایران او عمان غواړي په راتلونکو ۳۰ تر ۶۰ ورځو کې د یوې دایمي لارې پر جوړولو نورې خبرې هم وکړي.
غریب ابادي په عین وخت کې ویلي دي چې ایران لا هم ځان «د جګړې په حالت» کې بولي او هرمز تنګی په بشپړه توګه نه دی پرانیستل شوی. نوموړي ویلي دي، چې د تنګي بشپړ عادي کېدل د واشنګټن له خوا د جون د تفاهم د شرطونو له عملي کېدو سره تړلي دي؛ په دې کې د ایران د بندرونو د سمندري محاصرې ختمول او د جګړې پر نورو جبهو د پوځي عملیاتو درول هم شامل دي.
همدا ټکی د روسي راپور په اړه احتیاط لا مهموي. یوې خوا ته «ریا نووستي» د خپلو پاکستاني او ایراني سرچینو په حواله وايي چې د اوربند پر اصل سلا شوې ده، خو بلې خوا ته د ایران یو لوړپوړی دیپلومات په همدې ورځ وايي چې هېواد یې لا هم د جګړې په حالت کې دی. دا دواړه خبرې لازماً یو بل نه ردوي، ځکه امکان لري چې د اوربند پر عمومي چوکاټ تفاهم شوی وي، خو تر رسمي اعلان او عملي کېدو وړاندې لا تخنیکي او سیاسي شرطونه پاتې وي.
د هرمز اهمیت یوازې پوځي نه دی. له جګړې وړاندې د نړۍ د خامو تیلو د سوداګرۍ شاوخوا پنځمه برخه له همدې تنګي تېرېده. جګړې، سمندري ماینونو، پر بېړیو بریدونو او د امریکا او ایران سمندري ټکر د دې لارې تګ راتګ سخت اغېزمن کړی دی او نړیوال بازارونه یې د هر نوي امنیتي پرمختګ پر وړاندې حساس کړي دي.
ولسمشر ټرمپ ،د اګست په ۲۵مه، ویلي دي چې امریکايي ځواکونو د هرمز له اصلي سمندري لارې ماینونه پاک کړي دي او ایران ته یې خبرداری ورکړی دی چې د نوو ماینونو د اېښودلو هره هڅه به له پوځي ځواب سره مخ شي. په عین وخت کې د عمان ساحل ته نږدې پر یو تېل وړونکي ټانکر تازه برید ښيي چې د سمندري لارې امنیت لا هم نازک دی.
د اګست پر ۲۵مه د امریکا او ایران ترمنځ د کوم نوي لوي مستقیم هوايي یا میزایلي برید باوري راپور نه دی خپور شوی. د نن ورځې تر ټولو مهم بدلون پر ځای یې په سفارتي ډګر کې لیدل کېږي: پاکستان د خبرو د پرمختګ خبره کوي، ایران او عمان د هرمز د موقتي لارې پر جزییاتو کار کوي، او «ریا نووستي» اوس د اوربند د یوې ممکنه موافقې دعوه کوي.
که د روسي اژانس راپور په رسمي ډول تایید شي، دا به د جولایۍ له بیاپېل شوې جګړې وروسته تر ټولو مهمه هڅه وي چې د امریکا او ایران مستقیم پوځي ټکر ودروي او هرمز له جګړه ییز مرکز څخه بېرته د نړیوالې سوداګرۍ پر خوندي لارې بدل کړي. خو تر هغه وخته چې واشنګټن او تهران په ښکاره ډول د اوربند اعلان نه وي کړی، د خبر تر ټولو کره تصویر دا دی: د جوړجاړي نښې تر بل هر وخت پیاوړې شوې دي، خو جګړه لا په رسمي ډول نه ده ختمه شوې.
نوی پرمختګ: «ریا نووستي» د پاکستاني پوځي او ایراني امنیتي سرچینو په حواله د امریکا او ایران ترمنځ د اوربند د تفاهم دعوه کړې؛ رسمي تایید لا نشته. په همدې ورځ پاکستان د سولې په خبرو کې د «د پام وړ پرمختګ» خبره کړې او ایران او عمان د هرمز له لارې د سوداګریزو بېړیو لپاره د موقتي لارې پر جزییاتو کار کړی دی.
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)