نیویارک : د ایران او امریکا ترمنځ د تاوتریخوالي د راکمېدو او د هرمز تنګي د بېرته پرانیستل کېدو د امکان په هیله، د اګست په ۳مه، د نړیوال بازار د خامو تېلو بیې په چټکۍ راولوېدې او د امریکا د ونډو بازار په لوړېدو وتړل شو.

د نړیوالو مالي بازارونو د معلوماتو له مخې، د امریکا د خامو تېلو بیه له پنځو سلنو ډېره راکمه شوه، او د برېنټ په نوم نړیوال معیار هم نږدې پنځه سلنه ښکته شو. د تېلو د بیو له راکمېدو سره د انرژۍ د شرکتونو ونډې کمزورې شوې، خو د امریکا د لويو صنعتي شرکتونو سټاکونه شاوخوا ۱ اعشاریه ۳ سلنه پورته لاړ او د تړل کېدو تر ټولو لوړې کچې ته ورسېد.

دا بدلون وروسته له هغې راغی چې د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ وویل، چې له ایران سره د هرمز تنګي د پرانیستلو په اړه خبرې کېږي او واشنګټن د نويو پوځي بریدونو پلان ځنډولی دی. بازارونو د هغه دا څرګندونې د جګړې د پراخېدو د خطر د کمېدو نښه وبلله.

خو تهران د امریکا له دې دریځه بېل نظر لري. د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي ویلي دي، چې ایران له امریکا سره نېغ په نېغه خبرې نه کوي او نه هم کومه غونډه ټاکل شوې ده. د هغه په وینا، تهران یوازې له عمان سره د هرمز تنګي د لنډمهالې خوندي لارې په اړه خبرې کوي.

هرمز تنګی د فارس خلیج او عمان خلیج ترمنځ مهمه سمندري لاره ده. له جګړې او د تګ راتګ له ګډوډېدو وړاندې، د نړۍ شاوخوا پنځمه برخه خام تېل او مایع طبیعي ګاز له همدې لارې تېرېدل. د دې لارې محدودیت د تېلو پر رسولو، د بېړیو پر لګښتونو او د نړیوالو بازارونو پر بیو نېغ اغېز لري.

واشنګټن د تنګي له لارې د بې خنډه سمندري تګ راتګ غوښتنه کوي، خو تهران وايي د دې اوبو د تګ راتګ پر چارو خپل واک مهم ګڼي. له همدې امله، د تنګي د پرانیستلو مسئله لا هم د دواړو غاړو ترمنځ د اختلاف یو مهم ټکی دی.

شنونکي وايي، چې د بازار اوسنۍ خوشبیني پر یوې رسمي هوکړې نه ده ولاړه. که خبرې عملي نه شي، یا د هرمز تنګي د تګ راتګ او امنیت پر سر اختلاف پاتې شي، نو د تېلو بیې بېرته په چټکۍ لوړېدی شي او نړیوال بازارونه به بیا له بې‌ باورۍ سره مخ شي.